احادیث نمی داده و حتی توجه به صحت و سقم احادیث نیز نداشته است، بنابراین او شخصاً فردی موجه و موثق بوده، اما احادیث وی مورد اطمینان نیست.3 محمد بن جعفر رزّاز (م 313هـ )، ابن بطه، احمد بن ادریس و دیگران از او حدیث شنیده اند.4 وی دارای آثاری چون الملاحم، الطب، مقتل الحسین، الامامه، المزار و نوادر الحکمه بوده است. کتاب النوادر او بسیار بزرگ و نیکوست. اهل قم آن کتاب را «دبّه شبیب» می خوانده اند، چون در شهر قم شبیب مردی سیرفروش و دارای دبّه ای بود که هر کس، هر گونه روغنی می خواسته از آن دبّه که خانه های متعددی داشته، برمی داشته است و این کتاب نوادر نیز مشتمل بر فواید گوناگون و جامع علوم و فنون بوده که همه طالبان علم از آن مستفیض و بهره مند می شدند، بدین جهت به دبّه شبیب نام گرفته بود.5 کتاب نوادر الحکمه خود شامل کتاب های التوحید، الوضوء، الصلاة، الزکاة، الصوم، الحج، النکاح، الطلاق، الانبیاء، مناقب الرجال، فضل العرب، الوصایا، الصدقه، السکنی، الاوقات، الفرائض، الایمان، النذور، العتق، التدبیر، المکاتب، الحدود و الدیات، الشهادات، القضایا و الاحکام بوده است.6 این فقیه و محدث شیعه در حدود 280هـ از دنیا رفت.7

پی نوشت ها

[1] ـ طبقات اعلام الشیعه 1/246.
[2] ــ رجال الطوسی 493.
[3] ــ رجال النجاشی 2/242.
[4] ــ طبقات اعلام الشیعه 1/246.
[5] ــ رجال النجاشی 2/242.
[6] ــ الفهرست (طوسی) 144.
[7] ــ معجم المؤلفین 9/28.*

دیگر منابع: الفهرست (الندیم) الامالی (صدوق) 121، 221، 238 و 243 معالم العلماء 103 اختیار معرفة الرجال 210 خلاصة الاقوال 146 رجال ابن داود 297 ریحانة الادب 1/134 دائرة المعارف الشیعیة العامه 16/227 لغت نامه دهخدا 2/2249 الذریعه 22/27 هدیة العارفین 2/20.

محمد ـ اشعری (م قرن سوم هجری)

محمد بن خالد اشعری قمی.

از زندگی و دوران حیات وی اطلاع چندانی در دست نیست. آورده اند که وی اهل قم و از محدثان امامیه بود.1 از کسانی چون عبدالله بن بکیر صحابی امام صادق(علیه السلام)،2 ابوالجهم و عبدالله بن مغیره صحابی امام رضا(علیه السلام) حدیث شنیده و روایت کرده است.3 افرادی چون احمد برقی (م 274 یا 280هـ )،4 حسین بن سعید اهوازی،5 صفوان بن یحیی و محمد بن حسین از وی روایت نقل کرده اند.6 اشعری دارای دو اثر به نام های النوادر7 و کتاب الحدیث بود.8

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 2/235. 2 ـ تهذیب الاحکام 1/169. 3 ـ جامع الرواة 2/108.
[4] ــ الفهرست (طوسی) 233.
[5] ــ تهذیب الاحکام 1/169.
[6] ــ جامع الرواة 2/108. 7 ـ رجال النجاشی 2/235. 8 ـ الذریعه 6/362.

دیگر منابع: خلاصة الاقوال 155 معجم رجال الحدیث 16/62 مستدرکات علم رجال الحدیث 7/80.

محمد ـ اصفهانی (در عصر امام صادق(علیه السلام))

محمد بن سلیمان بن عبدالله اصفهانی کوفی.

از اصحاب و یاران امام صادق(علیه السلام)1 بود و از آن بزرگوار روایت نموده است. محمد از محدثان موثق شیعه و دارای کتابی بود که محمد بن زیاد آن را روایت نموده است.2 برخی از این کتاب با عنوان کتاب الحدیث یاد کرده اند.3 مرحوم شوشتری احتمال داده که وی همان ابوعلی محمد بن سلیمان اصفهانی (م 118هـ ) باشد و در صورت صحت چنین احتمالی، عامی مذهب بودن وی بعید نیست، چون ابن حجر و ذهبی درباره شیعه بودن او حرفی به میان نیاورده اند.4

پی نوشت ها

[1] ـ رجال الطوسی 288.
[2] ــ رجال النجاشی 2/272.
[3] ــ الذریعه 6/362.
[4] ــ قاموس الرجال 9/294.*

دیگر منابع: رجال ابن داود 314 خلاصة الاقوال 59 جامع الرواة 2/120 نقد الرجال 310 حاوی الاقوال 2/225 تنقیح المقال 3/121 و123 مستدرکات علم رجال الحدیث 7/115 معجم رجال الحدیث 16/125 مجمع الرجال 5/220 الوجیزه 96 هدایة المحدثین 239.

محمد ـ اعرابی (قرن سوم هجری)

ابومُسهر محمد بن احمد بن مروان بن سیره اعرابی.

احتمالا از دانشمندان قرن سوم1 و استاد علم نحو و لغت بوده است.2 الندیم وی را در جایی از فصیحان عرب شمرده و ابوعطیة بن قطن نبتی (ثکنی) را راوی او می شمارد و در جای دیگری ابومُسهر را از نحویانی ذکر می کند که آگاهی چندانی درباره آنان ندارد و سه کتاب از آثار او را می آورد که چنین است: الجامع در نحو المختصر و اخبار ابی عُیَینه محمد بن ابی عیینه مُهلّبی.3