مجموعه مسائل می باشد.6 آقابزرگ تهرانی از کتاب او به کتاب الحدیث تعبیر کرده است.7

پی نوشت ها

[1] ـ رجال الطوسی 297، 360 و 389.
[2] ــ معجم رجال الحدیث 17/146. 3 ـ جامع الرواة 2/174.
[4] ــ رجال الطوسی 360 و 389.
[5] ــ معجم رجال الحدیث 17/147. 6 ـ رجال النجاشی 2/272. 7 ـ الذریعه 4/364.

دیگر منابع: نقد الرجال 328 خلاصة الاقوال 250 قاموس الرجال 9/515 منهج المقال 315 مستدرکات علم رجال الحدیث 7/288 الفهرست (طوسی) 153 رجال ابن داود 510 نضد الایضاح 312 رجال البرقی 20 تنقیح المقال 3/173 معالم العلماء 109.

محمد ـ أزرقی (قرن دوم هجری ـ زنده در 248هـ )

ابوولید محمد بن عبدالله بن احمد ازرقی غسّانی مکی.

از زندگی وی آگاهی چندانی در دست نیست و شهرت او بیشتر به سبب گردآوری کتاب اخبار مکه است. وی در اصل یمنی بود1 و در قرن دوم در مکه به دنیا آمد.2 او افزون بر جدش، از کسانی چون محمد بن یحیی بن عمر عدنی،3 علی بن هارون بن مسلم عجلی و مهدی بن ابی مهدی که از شیوخ موثق مکه بودند، حدیث شنید4 و شمار فراوانی از روایات وی از آنان، در کتاب اخبار مکه آمده است. کسانی چون اسحاق بن احمد خزاعی و ابراهیم بن عبدالصمد هاشمی از او روایت کرده اند.5 ازرقی مورخ و سیره نویس بود6 و دارای آثار و تألیفاتی نیز بوده که مشهورترین آن، کتاب مذکور است. الندیم کتابش را بزرگ و با عنوان کتاب مکه و اخبارها و جبالها و اودیتها ذکر کرده7 و سمعانی وی را به سبب تصنیف کتابی چنین نیکو، ستوده است.8 تاریخ دقیق درگذشت او چندان روشن نیست. فاسی بنا بر اطلاعاتی که ازرقی از خلافت المنتصر عباسی (247 ـ 248هـ ) ذکر کرده و او را امیرالمؤمنین خوانده، به درستی حدس زده که دست کم تا سال 248هـ زنده بوده است.9 تاریخ های 212،10 22311 و 244هـ نیز به عنوان سال وفات وی اعلام شده است.12

پی نوشت ها

[1] ـ الاعلام 6/222.
[2] ــ اخبار مکه 13، مقدمه.
[3] ــ الانساب 1/122.
[4] ــ الاکمال 1/152.
[5] ــ عقد الثمین 2/49.
[6] ــ الفهرست (الندیم) 125.
[7] ــ همان.
[8] ــ الانساب 1/122.
[9] ــ عقد الثمین 2/49.
[10] ــ اخبار مکه 13، مقدمه.
[11] ــ کشف الظنون 1/306.
[12] ــ دائرة المعارف الاسلامیه 2/40.*

دیگر منابع: خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 1/79 تاریخ الادب العربی (بروکلمان) 3/22 لغت نامه دهخدا 2/1672 اللباب فی تهذیب الانساب 1/47 الاعلان بالتوبیخ 165.

محمد ـ باهلی (م حدود 257هـ )

ابویعلی (ابوالعلاء) محمد بن ابی زرعه باهلی.

آگاهی چندانی از زیست نامه باهلی در دست نیست، ولی آورده اند که وی از عالمان برجسته نحو و لغت و از شاگردان نحوی مشهور بکر بن محمد مازنی (م 230هـ ) بود1 و در طبقه هشتم نحویان جای گرفته است.2 به گفته الندیم، زمانی گروهی از عالمان نحو از جمله محمد باهلی کتاب نحو سیبویه (م 179هـ ) را مورد بررسی و نقد قرار دادند که هیچ کدام از اینان در هوش و ذکاوت به پای محمد بن یزید مبرّد (م 285هـ ) نمی رسیدند،3 هر چند برخی دیگر از نظر علمی ابویعلی را از مبرد برتر دانسته اند.4 تألیفات او نکت علی کتاب سیبویه5 و الجامع در نحو که ناتمام ماند، می باشد.6 مرگ باهلی را در سال 257هـ به هنگام ورود صاحب زنج به بصره ذکر کرده اند.7 از این گفته به دست می آید که او حداقل در آخر عمر خویش در بصره می زیسته است.

پی نوشت ها

[1] ـ الفهرست (الندیم) 65.
[2] ــ طبقات النحویین و اللغویین 110.
[3] ــ الفهرست (الندیم) 65.
[4] ــ بغیة الوعاة 1/104.
[5] ــ همان.
[6] ــ الفهرست (الندیم) 65.
[7] ــ طبقات النحویین و اللغویین 110.*

دیگر منابع: روضات الجنات 2/138 لغت نامه دهخدا 1/812.

محمد ـ باهلی (م 215هـ )

ابوجعفر محمد بن حازم بن عمرو باهلی.

وی در بصره به دنیا آمد و در همان جا رشد و نمو کرد و سپس راهی بغداد شد و در آنجا اقامت گزید. باهلی شاعری خوش ذوق بود و طبعی لطیف داشت و تنها عیب او این بود که در اشعار خویش مردم را زیاد مورد هجو و سرزنش قرار می داد، بدین جهت مورد طرد آنان واقع شده بود. باهلی از شاعران دولت عباسی به شمار می رود که از میان خلفا، فقط مأمون (خلافت 198 ـ 218هـ ) را مورد مدح و ستایش قرار داده و از مدح دیگر خلفای عباسی امتناع ورزیده است. او شاعری مؤمن و فقیر بود و از خوردن شراب امتناع می نمود و زمانی