298.
[3] ــ رجال النجاشی 2/198 خلاصة الاقوال 150.
[4] ــ رجال النجاشی 2/198.
[5] ــ همان.
[6] ــ جامع الرواة 2/185.
[7] ــ رجال النجاشی 2/198.
[8] ــ معجم رجال الحدیث 17/174 و 175.
[9] ــ رجال الطوسی 298.
[10] ــ الفهرست (طوسی) 131.
[11] ــ الذریعه 2/166.
[12] ــ معالم العلماء 94.*

دیگر منابع: المعجم الموحد 2/309 نقد الرجال 329 قاموس الرجال 8/353 جامع المقال 127 الوجیزه 102 مجمع الرجال 6/28 تنقیح المقال 3/176 خلاصة الاقوال 150 منهج المقال 315 هدایة المحدثین 251 طرائف المقال 1/592.

محمد ـ بخاری (م 264هـ )

ابوعبدالله محمد بن احمد بن حفص بن زبرقان بخاری عجلی، مشهور به ابوحفص صغیر.

وی از موالی بنی عجل بود1 و به ابوحفص صغیر شهرت داشت.2 ابوعبدالله فقه را نزد پدرش ابوحفص کبیر که از فقهای بزرگ و نامدار حنفی در بخارا بود، فرا گرفت. به علاوه، از بزرگانی چون ابوولید طیالسی، حمیدی و عبدالله بن رجاء استماع حدیث و روایت کرده است.3 ابوعبدالله را همانند پدرش، از فقهای برجسته حنفی در بخارا و فردی زاهد و موثق خوانده اند،4 هر چند در دعوای خلق قرآن، قائلان به مخلوقیت آن را کافر می دانست.5 احمد بن محمد یشکری، عبدان بن یوسف، علی بن حسن بن عبده و عبدالله بن محمد بن یعقوب بخاری از وی کسب دانش و روایت نموده اند.6 وی در سال 264هـ از دنیا رفت. آثار او عبارت اند از: الرد علی اللفظیه الاهواء و الاختلاف7 و المقدمه.8

پی نوشت ها

[1] ـ سیر اعلام النبلاء 12/617.
[2] ــ هدیة العارفین 2/17.
[3] ــ سیر اعلام النبلاء 12/617.
[4] ــ تاریخ الاسلام 20/153.
[5] ــ سیر اعلام النبلاء 12/617.
[6] ــ تاریخ الاسلام 20/153.
[7] ــ سیر اعلام النبلاء 12/617.
[8] ــ کشف الظنون 2/1795.*

دیگر منابع: معجم المؤلفین 8/255.

محمد ـ بخاری (194 ـ 256هـ )

ابوعبدالله محمد بن اسماعیل بن ابراهیم بخاری جعفی.

محدث نامدار ماوراءالنهر و پیشوای اهل سنت می باشد که در سیزدهم شوال سال 194 در بخارا متولد شد. نیای بزرگ وی بردزبه، دهقانی از اهل سُغْد محلی بین بخارا و سمرقند، و بر دین زرتشت بود. فرزند او مغیره جد دوم بخاری به دست یمان جعفی، والی بخارا اسلام آورد و به سبب همین رابطه، نسب جعفی یافت.1 از کودکی دوستدار علم و دارای هوشی سرشار بود2 و با اینکه پدرش را از دست داده بود، از حدود ده سالگی به فراگیری حدیث روی آورد و در آغاز از برخی محدثان بخارا بهره جست. در همین اوان نوجوانی، حافظه توانمند و کم نظیر او به یاری اش شتافت و افزون برحفظ احادیث، به تدریج توانایی تشخیص نیز در او پدید آمد و گاه اشتباه استادان خود را متذکر می شد.3 او در بخارا از کسانی چون عبدالله بن محمد جعفی مُسندی و محمد بن بِیْکَندی حدیث آموخت. در همین دوره زندگی اش سفر یا سفرهایی به مرو کرد و در این فرصت از استادان برجسته آن دیار بهره برد. در سال 209هـ نیز سفری به نیشابور داشت.4

نخستین سفر او به بیرون از محدوده خراسان در حدود 210هـ بود که به همراه مادر و برادرش راهی حج شد. وی پس از به جای آوردن مناسک حج به بخارا بازنگشت و مدت شش سال در مراکز علمی حجاز به استماع حدیث پرداخت. هنگامی که شانزده ساله بود، کتب محدثان بزرگی چون ابن مبارک و وکیع بن جراح را از بَر داشت و مباحث آنان در فقه و حدیث را در می یافت.5 بخاری هفده سال داشت که از او حدیث شنیدند و در هجده سالگی استادش عبدالله بن زبیر حمیدی آن اندازه به وی اعتماد یافته بود که در مجادلات علمی از او نظر می خواست.6

بخاری در حدود هجده سالگی نخستین تجربه تألیفی خود را در مجاورت حرم رسول اکرم(صلی الله علیه وآله) با نگارش پیش نویس های کتاب التاریخ الکبیر آغاز کرد.7 بخاری در سفرهایی که به شام و مصر (هر کدام دو بار)، بلخ، نیشابور، ری، بغداد، بصره، کوفه و دیگر شهرها داشت،8 از محدثان برجسته ای چون اسحاق بن راهویه، قتیبة بن سعید، ابراهیم بن موسی رازی، فضل بن دکین، ضحاک بن مخلد، احمد بن حنبل و یحیی بن معین بهره گرفت.9 بیشتر رجال نویسان اهل سنت وی را فردی مورخ، فقیه، محدث و یکی از بزرگان در شناخت حدیث و جمع آوری آن به شمار آورده اند.10 در میان شاگردان و راویان او نام شخصیت هایی به چشم می خورد که از آن جمله می توان مسلم بن حجاج نیشابوری، ابوعیسی ترمذی، ابوزرعه