دیگر منابع: رجال ابن داود 503 خلاصة الاقوال 252 الفهرست (طوسی) 154 منهج المقال 291 تنقیح المقال 3/102 ذریعه 12/238 جامع الرواة 2/92 هدایة المحدثین 233 التحریر الطاووسی 491.

محمد ـ بغدادی (م حدود 300هـ )

محمد بن عبدالله بن سمعان بغدادی، معروف به ابن سمعان.

از زیست نامه وی اطلاعات اندکی در دست است. گفته اند که غلام ابومعشر جعفر بن محمد بلخی (م272هـ ) از علمای معروف علم نجوم بود.1 او از دانش ابومعشر بهره گرفت و در اثر مصاحبت و همنشینی با او فردی برجسته و سرشناس شد2 و کتاب المدخل الی علم صناعة النجوم را در این زمینه نگاشت.3 ابن سمعان در حدود 300هـ درگذشت.4

پی نوشت ها

[1] ـ الفهرست (الندیم) 335 و 337.
[2] ــ تاریخ الحکماء 286.
[3] ــ الفهرست (الندیم) 335 و 337.
[4] ــ هدیة العارفین 2/24.*

دیگر منابع: معجم المؤلفین 10/218 لغت نامه دهخدا 1/284.

محمد ـ بغدادی (م حدود 295هـ )

ابوعبدالله محمد بن احمد بن محمد بن ثوابه بغدادی کاتب، ملقب به ابن ثوابه.

وی از خاندان آل ثوابة بن یونس، و اصل ایشان نصرانی بود.1 نیاکان او از مردم بحرین بودند و در آنجا به آرایشگری می پرداختند. پدر محمد شاعر و دبیر دربار مهتدی عباسی (خلافت 255 ـ 256هـ ) بود.2 از گزارش یاقوت حموی استفاده می شود که ابوعبدالله توسط بایکباک که از فرماندهان ترک بود، به دربار خلافت عباسی راه یافت و به کتابت و نامه نگاری در خدمت او3 و بعدها در دربار معتضد عباسی (خلافت 279 ـ 289هـ ) پرداخت.4 ابن ثوابه فردی دبیر و ادیب با تمایلات شیعی بود، بدین جهت مهتدی عباسی او را به جرم رافضی بودن تحت تعقیب قرار داد و او ناچار به فرار شد و در نهایت با وساطت بایکباک، مهتدی از او درگذشت و خلعت چندی به او داد5 و سپس به کار خویش در دربار بایکباک برگشت و تا خلافت معتضد عباسی دبیر دستگاه دیوانی خلافت بغداد بود.6 ابوعبدالله سرانجام در حدود 295هـ وفات یافت.7 کتاب رسائل اثر اوست.8

پی نوشت ها

[1] ـ الفهرست (الندیم) 143.
[2] ــ فرهنگ زندگی نامه ها 1/330.
[3] ــ معجم الادباء 4/147 و 148.
[4] ــ هدیة العارفین 2.
[5] ــ معجم الادباء 4/148.
[6] ــ فرهنگ زندگی نامه ها 1/330.
[7] ــ هدیة العارفین 2.
[8] ــ الفهرست (الندیم) 144.*

دیگر منابع: اعیان الشیعه 9/65 لغت نامه دهخدا 1/528 دانشنامه ایران و اسلام 3/470 دائرة المعارف تشیع 1/156 ریحانة الادب 8/448 دائرة المعارف بزرگ اسلامی 3/197.

محمد ـ بغدادی (م 289هـ )

ابوحمزه محمد بن ابراهیم بغدادی صوفی دمشقی بزّاز.

وی مولی عیسی بن ابان قاضی بود1 و با بزرگانی چون احمد بن حنبل، بشر بن حارث و ابونصر تمّار همنشین بود.2 احمد بن محمد دینوری از او روایت کرده است.3 ابوحمزه در جامع رصّافه بغداد تدریس می کرد و بعد به جامع مدینه رفت. وی عالم به قرائات به خصوص قرائت ابوعمرو، و از بزرگان صوفیه بود و به جنگ و جهاد با دشمن علاقه داشت و در آن شرکت می کرد.4 در بغداد اولین کسی بود که در مورد تصوف سخن راند.5 ابونعیم اصفهانی وی را در باب صوفیه صاحب آیات و کرامات دانسته و حکایاتی چند از وی نقل کرده است.6 نقل است که احمد بن حنبل در مورد مسائلی که برایش پیش می آمد، نظر وی را می پرسید.7 روزی در بغداد هنگام خطابه، حال وی دگرگون شد و از منبر افتاد و مدتی بعد درگذشت8 و در باب الکوفه آن شهر دفن گردید.9 برخی سال وفات وی را 269هـ و برخی 289هـ می دانند. ذهبی سال 269هـ را صحیح دانسته است.10 آثار وی عبارت اند از: الابدال مواطن العباد المنتمین من السیّاح و العباد و المتصوفین.11

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ بغداد 1/390.
[2] ــ طبقات الحنابله 1/268.
[3] ــ الفهرست (الندیم) 237.
[4] ــ تاریخ بغداد 1/390.
[5] ــ الوافی بالوفیات 1/344.
[6] ــ حلیة الاولیاء 10/320.
[7] ــ المنتظم 12/226.
[8] ــ تاریخ الاسلام 20/156.
[9] ــ الوافی بالوفیات 1/344.
[10] ــ سیر اعلام النبلاء 13/168.
[11] ــ الفهرست (الندیم) 237.*

دیگر منابع: النجوم الزاهره 3/46 طبقات الصوفیه 295 رساله قشیریه (ترجمه) 67 الاعلام 5/294.