4 ـ مستدرکات علم رجال الحدیث 6/486 معجم رجال الحدیث 15/144.
[5] ــ تنقیح المقال 2/90 رجال النجاشی 2/276.
[6] ــ نقد الرجال 296 رجال الطوسی 361 خلاصة الاقوال 251 تنقیح المقال 2/90.
[7] ــ الذریعه 24/152.*

دیگر منابع: منهج المقال 288 المعجم الموحد 2/444 قاموس الرجال 8/88 دائرة المعارف الشیعیة العامه 16/273.

محمد بن زرقان (در عصر امام کاظم(علیه السلام))

محمد بن زرقان بن حباب.

از اصحاب امام کاظم(علیه السلام) بود1 و از آن حضرت2 و پدرش زرقان3 روایت نقل کرده است. فرزندش احمد از وی نقل حدیث نموده است.4 طبق گزارش برخی از منابع، وی همنشین و خدمتکار امام موسی کاظم(علیه السلام)به شمار می رفت و جدش حباب نیز از اصحاب و ملازمان امام صادق(علیه السلام)بود. وی شیعه و دارای مذهب امامیه بود.5 نسخة موسی بن جعفر(علیه السلام)اثر او می باشد.6

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 2/277.
[2] ــ تنقیح المقال 3/17 نقد الرجال 306.
[3] ــ منهج المقال 296.
[4] ــ رجال النجاشی 2/277.
[5] ــ همان.
[6] ــ الذریعه 24/152 رجال النجاشی 2/277.*

دیگر منابع: دائرة المعارف الشیعیة العامه 16/385 معجم رجال الحدیث 16/86 مجمع الرجال 5/211 جامع الرواة 1142.

محمد بن زین العابدین (م 113هـ )

محمد بن زین العابدین.

کحّاله گوید که او فردی فاضل و دارای اثری به نام کتاب تزویج فاطمة بنت الرسول(صلی الله علیه وآله) بوده و در سال 113هـ درگذشته است.1 اما این را بایستی از خطاهای این فهرست نویس دانست، گویا محمد بن زین العابدین از مؤلفان قرون اخیر است.

پی نوشت ها

[1] ـ المستدرک علی معجم المؤلفین 644.*

محمد بن عباس (قرن سوم هجری)

محمد بن عباس.

شیخ طوسی وی را از مصنفان شیعه آورده که مجموعه روایاتی داشته و حمید بن زیاد به واسطه احمد بن میثم آن را روایت کرده است.1 وی با این مشخصات ناشناخته است، جز اینکه به دلیل روایت حمید بن زیاد (م 310هـ ) با یک واسطه از او، وی را از مؤلفان قرن سوم می شماریم، اما از آن رو که راوی او و نیز محمد بن عباس بن مزروق (مروان)، احمد بن میثم است و از سویی اثر هر دو مجموعه روایی می باشد،2 برخی رجالیون احتمال اتحاد این دو را مطرح کرده اند3 و از سویی محتمل است که محمد بن عباس بن مزروق با محمد بن عباس بن مروان بن ماهیار، معروف به ابن حجام (م 328هـ ) یکی باشند.4 همچنین این احتمال مطرح شده است که شخصیت مورد نظر این نوشته و نیز محمد بن عباس بن مزروق با محمد بن عباس بن عیسی غاضری متحد باشند.5 امکان تصحیف این نام با محمد بن عیاش هم وجود دارد.6 گذشته از اینان، کسان دیگری با این نام وجود دارند که در منابع رجالی نیامده اند از جمله محمد بن عباس راوی عمر بن یزید،7 محمد بن عباس قیصری8 و محمد بن عباس بن ولید.9

پی نوشت ها

[1] ـ الفهرست 152.
[2] ــ همان.
[3] ــ جامع الرواة 2/134 طرائف المقال 1/350 تنقیح المقال 3/135. 4 ـ معجم رجال الحدیث 17/211. 5 ـ نقد الرجال 4/237، پاورقی 7 و ص 238، پاورقی 2.
[6] ــ الفهرست، ذیل شماره 225 و پاورقی 2 معجم رجال الحدیث 7/31 و 18/91.
[7] ــ من لا یحضره الفقیه 4/425.
[8] ــ الهدایة الکبری 371.
[9] ــ تذکرة الفقهاء 2/627.

دیگر منابع: منهج المقال 301.

محمد بن عبدالله (زنده در نیمه دوم قرن دوم هجری)

محمد بن عبدالله بن حرب.

او نامه نگار حسن بن قحطبه در منطقه ارمنستان و سپس یزید بن اسید و فضل بن یحیی بن خالد برمکی وزیرهارون الرشید 170 ـ 193هـ ) بود.1 اثر او کتاب رسائل می باشد.2

پی نوشت ها

[1] ـ الاعلام 5/151.
[2] ــ الفهرست (الندیم) 140.*

محمد بن عبدهمحمد ـ عبدی محمد بن قاسم (م قرن دوم هجری)

محمد بن قاسم بن مثنی.

از محدثان شیعه و استاد احمد بن میثم بن فضل بن عمرو است.1