العربی 2 / 4 / 217.
[4] ــ الاغانی 13 / 146.
[5] ــ الشعراء و انشاد الشعر 59.
[6] ــ الاغانی 13 / 146.
[7] ــ تاریخ بغداد 13 / 68.
[8] ــ الاغانی 13 / 146.
[9] ــ الفهرست (الندیم) 189.
[10] ــ تاریخ التراث العربی 2/4/217.*

محمد ـ ترمذی (پس از 190 ـ 280هـ )

ابواسماعیل محمد بن اسماعیل بن یوسف سلمی ترمذی بغدادی سالمی.

وی بعد از سال 190هـ متولد شد.1 به نوشته ابوسعد سمعانی، اصل وی از ترمذ، اما خود اهل بغداد بود.2 از دوران حیات آموزشی وی اطلاعات تفصیلی وجود ندارد، اما آورده اند که برای کسب علم سفرهایی به حجاز، شام و مصر داشت3 و از کسانی چون محمد بن عبدالله انصاری، ابونعیم، حسن بن سوار بغوی و اسحاق بن محمد فروی حدیث شنید.4 ترمذی قاضی،5 مفسر،6 فقیه، خوش فهم، مورد وثوق و در آگاهی نسبت به مذهب اهل سنت شهرت داشت. او برای گسترش دانش خویش نیز سفرهایی داشت و در بغداد به نقل حدیث پرداخت و بزرگانی مانند ابوبکر بن ابی الدنیا، یحیی بن محمد بن صاعد، قاضی ابوعبدالله محاملی، محمد بن مخلد دوری، ابوبکر شافعی، ابوعیسی ترمذی و ابوعبدالرحمان نسائی از او بهره گرفتند.7 ابن ابی یعلی نام وی را در زمره فقها و محدثان حنبلی مذهب ذکر کرده است.8 کتاب ناسخ القرآن و منسوخه اثر اوست.9 وی در رمضان سال 280 درگذشت و در کنار قبر احمد بن حنبل به خاک سپرده شد.10 برخی زمان فوت او را سال 275هـ یا اندکی قبل و یا بعد از آن ذکر کرده اند.11

پی نوشت ها

[1] ـ سیر اعلام النبلاء 13/242.
[2] ــ الانساب 1/461.
[3] ــ سیر اعلام النبلاء 13/242.
[4] ــ تاریخ الاسلام 20/439.
[5] ــ خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 9/63.
[6] ــ معجم المفسرین 2/494.
[7] ــ تاریخ بغداد 2/42.
[8] ــ طبقات الحنابله 1/279.
[9] ــ طبقات المفسرین (داوودی) 2/109.
[10] ــ تهذیب الکمال 24/491.
[11] ــ الثقات 9/151.*

دیگر منابع: الجرح و التعدیل 7/190 اخبار القضاة 1/77 و 202 العبر 1/403 تذکرة الحفاظ 2/604 دول الاسلام 154 المعین فی طبقات المحدثین 101 البدایة و النهایه 11/69 الوافی بالوفیات 2/212 غایة النهایه 2/102 الکامل فی التاریخ 7/465 تقریب التهذیب 2/56 شذرات الذهب 2/176 هدیة العارفین 2/20 معجم المؤلفین 9/62.

محمد ـ ترمذی (حدود 210 ـ 279هـ )

ابوعیسی محمد بن عیسی بن سورة بن موسی ترمذی سلمی بوغی ضریر.

وی اهل ترمذ، شهری نزدیک ساحل جیحون بود1 و اندکی پس از سال 200هـ به دنیا آمد. از دوران کودکی و بالندگی وی اطلاعی در دست نیست. علم حدیث را نزد بخاری آموخت و از همو، قتیبة بن سعید، علی بن حجر و دیگران روایت نقل کرده و حماد بن شاکر، احمد بن علی نیشابوری و دیگران از او روایت نقل کرده اند.2 رجال نویسان اهل سنت وی را حافظ حدیث و فقیه، و توان او را در حفظ، ضرب المثل دانسته اند.3 او را همچنین از پیش گامان حدیث در آن دیار محسوب کرده اند.4 وی برای یادگیری علوم مسافرت هایی به خراسان، عراق، مکه و مدینه داشته است. در اواخر عمرش نابینا شد و در سال 279هـ در ترمذ از دنیا رفت.5 آثار او عبارت اند از: التاریخ الصحیح (مشهور به الجامع الصحیح) العلل6 الرباعیات فی الحدیث شمائل النبی(صلی الله علیه وآله)7 و رسالة فی الخلاف و الجدل.8

پی نوشت ها

[1] ـ الانساب 1/460.
[2] ــ تاریخ الاسلام 20/459.
[3] ــ تذکرة الحفاظ 2/634.
[4] ــ وفیات الأعیان 4/278.
[5] ــ سیر اعلام النبلاء 13/270.
[6] ــ الفهرست (الندیم) 289.
[7] ــ هدیة العارفین 2/19.
[8] ــ معجم المؤلفین 11/105.*

دیگر منابع: الثقات 9/153 تهذیب الکمال 26/250 شذرات الذهب 2/174 تقریب التهذیب 2/198 معجم المؤلفین 11/104 الکامل فی التاریخ 7/46 اللباب فی تهذیب الانساب 1/213 میزان الاعتدال 3/678 النجوم الزاهره 3/88 الوافی بالوفیات 4/294 کشف الظنون 1/863.

محمد ـ ترمذی (م حدود 300هـ )

ابوعبدالله محمد بن علی بن حسن ترمذی مؤذن صوفی.

وی اهل ترمذ و از شیوخ بزرگ خراسان بود.1 در خراسان و عراق از عده زیادی حدیث شنید و از محدثان شافعی مذهب به شمار می رفت.2 از پدرش و قتیبة بن سعید، سفیان بن وکیع و صالح بن عبدالله ترمذی روایت کرده و یحیی بن منصور قاضی، حسن بن علی و عده ای دیگر از بزرگان نیشابور از وی روایت کرده اند. ترمذی در سال 285هـ بعد از ورود به نیشابور به نقل و نشر حدیث پرداخت. وی در