مرگ پنجاه ساله بود،1 می توان تولد او را حدود 250هـ دانست. او در مصر، نحو را از ابوعلی دینوری و محمود بن حسان فرا گرفت و سپس راهی عراق شد و مدت هشت سال در آنجا اقامت گزید و از محضر بزرگانی چون ابوالعباس ثعلب و مبرّد بهره برد و کتاب سیبویه را بر مبرد قرائت کرد.2 به نوشته یاقوت حموی، مدتی نیز تربیت فرزندان رئیس دیوان مالیات عراق را بر عهده داشت. همو می افزاید: ابنولاّد از نحویان برجسته، خوش خط و خوش حافظه و پایش لنگ بود.3 او در نهایت به سال 298هـ در دیار مصر از دنیا رفت.4 آثارش عبارت اند از: المنمق فی النحو المقصور والممدود.5

پی نوشت ها

[1] ـ معجم الادباء 19/105. 2 ـ طبقات النحویین و اللغویین 217. 3 ـ معجم الادباء 19/105.
[4] ــ بغیة الوعاة 1/259.
[5] ــ الاعلام 7/133.

دیگر منابع: تاریخ الاسلام 22/303 معجم المؤلفین 12/95 ریحانة الادب 8/264 دائرة المعارف بزرگ اسلامی 5/87 هدیة العارفین 2/21 فرهنگ زندگی نامه ها 1/809 فرهنگ بزرگان 599.

محمد ـ تمیمی (در عصر امام کاظم(علیه السلام))

محمد بن مارد تمیمی کوفی.

از اعراب کوفه، داماد محمد بن مسلم و از اصحاب امام جعفر صادق1 و امام موسی کاظم(علیهما السلام)2 بود و از امام جعفر صادق(علیه السلام)روایت کرده است.3 کسانی چون ابوایوب و عبید بن زراره4 از وی روایت کرده اند. او یکی از راویان امامی مذهب و مورد اعتماد رجالیون بود.5 وی دارای کتاب الحدیث بوده6 که حسن بن محبوب آن را روایت کرده است.7

پی نوشت ها

[1] ـ رجال البرقی 19.
[2] ــ رجال ابن داود 332.
[3] ــ رجال النجاشی 2/257.
[4] ــ جامع الرواة 2/186.
[5] ــ رجال الطوسی 149 رجال النجاشی 2/257.
[6] ــ الذریعه 6/344.
[7] ــ رجال النجاشی 2/257.*

دیگر منابع: مستدرکات علم رجال الحدیث 7/301 تنقیح المقال 3/178 قاموس الرجال 8/357 منهج المقال 316 مجمع الرجال 6/30 معجم رجال الحدیث 17/181 دائرة المعارف الشیعیة العامه 16/579 الوجیزه 102 معالم العلماء 605.

محمد ـ تمیمی (زنده در 224هـ )

محمد بن هیثم بن عروه تمیمی کوفی.

از راویان موثق شیعه و از دیار کوفه و از بنی تمیم بود و پدرش از امام صادق(علیه السلام) روایت نقل کرده است.1 او خود از بزرگانی چون حکم بن مسکین و محمد بن اسحاق روایت کرده است.2 محمد بن خالد برقی، موسی بن قاسم و دیگران از او روایت کرده اند.3 او دارای کتاب الحدیث بوده است.4 تاریخ وفات وی به دست نیامد، ولی به گفته نجاشی و کشّی، در تشییع جنازه حسن بن علی بن فضال، (م 224هـ ) شرکت داشته است.5

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 2/264.
[2] ــ جامع الرواة 2/213.
[3] ــ معجم رجال الحدیث 17/326.
[4] ــ الذریعه 6/365.
[5] ــ اختیار معرفة الرجال 565 رجال النجاشی 1/130 و 132.*

دیگر منابع: نقد الرجال 338 الوجیزه 106 هدایة المحدثین 258 تنقیح المقال 3/199 قاموس الرجال 8/429 منهج المقال 328 دائرة المعارف الشیعیة العامه 16/642 رجال ابن داود 339 خلاصة الاقوال 159.

محمد ـ تمیمی (130 ـ 233هـ )

ابوعبدالله محمد بن سماعة بن عبیدالله تمیمی کوفی، مشهور به ابن سماعه.

قاضی محدث و فقیه حنفی، و متولد سال 130هـ بود.1 کنیه وی را وکیع و ابوالاصبغ ضبط کرده است.2 مشایخ وی در حدیث عبارت اند از: لیث بن سعد مسیب بن شریک معلّی بن خالد رازی ابویوسف قاضی و محمد بن حسن شیبانی.3 از ابویوسف قاضی و محمد بن حسن شیبانی که از شاگردان برجسته ابوحنیفه بوده اند، فقه آموخته است.4 او در مذهب حنفی تا آنجا پیش رفت که برخی او را از برجستگان اصحاب رأی5 و صاحب اختیارات در مذهب و روایات دانسته اند.6 از شاگردان و راویان وی حسن بن محمد بن عنبر وشّاء و محمد بن عمران ضبّی را می توان یاد کرد.7 مزّی به نقل از صیمری، ابن سماعه را از حافظان و ثقه دانسته است.8 ابن سماعه در سال 192هـ پس از مرگ یوسف، فرزند استادش ابویوسف، از سوی هارون الرشید (خلافت 170 ـ 193هـ ) عهده دار قضاوت جانب غربی بغداد شد و در این سمت باقی بود تا اینکه در اثر ضعف بینایی، توسط مأمون (خلافت 118 ـ 198هـ ) عزل گردید.9 وی با اینکه دارای مناصب مهم رسمی بود، صوفیانه می زیست و گفته اند که روزانه دویست رکعت نماز می گزارده است.10 ابن سماعه با اینکه به سبب ضعف چشم از سمت قضا برکنار شده بود، اما مسعودی می نویسد که