این فقیه معمّر در اواخر عمر صحت جسم، عقل و حواس داشته و افعال جوانان را انجام می داده و اسب سواری هم می کرده است.11 وی دارای تألیفاتی نیکو در فقه بوده که از آن جمله است: نوادر المسائل12 ادب القاضی المحاضر والسجلات13 و مختصر الاکتساب فی الرزق المستطاب.14 ابن سماعة در نهایت به سال 23315 یا 236هـ در بغداد از دنیا رفت.16

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ بغداد 5/343.
[2] ــ اخبار القضاة 3/214.
[3] ــ تهذیب الکمال 25/317.
[4] ــ اخبار القضاة 3/282.
[5] ــ تاریخ بغداد 5/341.
[6] ــ الوافی بالوفیات 3/140.
[7] ــ تاریخ الاسلام 17/325.
[8] ــ تهذیب الکمال 25/317.
[9] ــ اخبار القضاة 3/282.
[10] ــ تاریخ بغداد 5/342 و 343.
[11] ــ مروج الذهب 4/94. 12 ـ همان 95.
[13] ــ الفهرست (الندیم) 259.
[14] ــ هدیة العارفین 2/12.
[15] ــ الجواهر المضیئه 2/58.
[16] ــ خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 9/205.*

دیگر منابع: النجوم الزاهره 2/271 سیر اعلام النبلاء 10/646 ایضاح المکنون 1/115 معجم المؤلفین 10/57 تقریب التهذیب 2/167 البدایة و النهایه 10/312 دول الاسلام 126 وفیات الاعیان 4/350 و 6/378.

محمد ـ تنوخی (202 ـ 256هـ )

ابوعبدالله محمد بن عبدالسلام (سحنون) بن سعید تنوخی قیروانی، ملقب به ابن سحنون.

وی اهل قیروان بود.1 در سال 202 و به نقلی 200هـ به دنیا آمد و علم فقه را نزد پدرش، و علم حدیث را از ابن ابی حسان، موسی بن معاویه و دیگران فرا گرفت. او برای کسب علوم بیشتر راهی مشرق شد و با علمای مدینه دیدار کرد و از محضر ابومصعب زهری و ابن کاسب بهره مند گردید.2 قاضی عیاضی می نویسد: ابن سحنون در فقه مالکی به درجات عالیه ای رسید، به طوری که در بیشتر علوم زمانه اش همچون فقه، حدیث و غیره استاد و اهل نظر بود و علمای رجال او را محدثی ثقه دانسته اند. او سپس می افزاید: وی حدود دویست تألیف داشت.3 در سفر دیگری که به مشرق داشت، در سال 256هـ در ساحل از دنیا رفت. جنازه اش را به قیروان برگرداندند و در باب نافع به خاک سپردند.4 ذهبی مرگ تنوخی را در سال 265هـ آورده است.5

آثارش عبارت اند از: المسند فی الحدیث الحجة علی القدریه الحجة علی النصاری الامامه الرّد علی البکریة الورع الرّد علی الشافعی الرّد علی اهل البدع الایمان و الرّد علی اهل الشرک السیر (در بیست فصل) التاریخ (در شش فصل) آداب المتناظرین (در دو فصل) الّرد علی اهل العراق (به صورت پرسش و پاسخ در پنج کتاب) کتاب الکبیر (حاوی صد جزء که بیست جزء در سیر، بیست و پنج جزء در امثال، ده جزء در آداب قضاء، پنج جزء در فرائض، چهار جزء در اقرار، چهار جزء در تاریخ و طبقات و مابقی در فنون دیگر از علوم) الجامع که در آن حدود شصت باب از فنون علم جمع آوری شده است و کتابی درباره معلمان و رساله ای درباره سنت تحریم المسکر رسالة فی من سبّ النبی(صلی الله علیه وآله) احکام القرآن6 اجوبة محمد بن سحنون الرسالة السحنونیة رسالة فی فقه المالکیه7 الزهد و الامانة8 الاباحة تفسیر الموطأ طبقات العلماء الاشربة غریب الحدیث9 و شرح اربعة کتب من المدوّنه. مدوّنه کتابی از عبدالرحمان بن قاسم درباره فروعات مذهب مالکی می باشد که محمد بن عبدالسلام شرحی بر چهار کتاب آن نوشته است.10

پی نوشت ها

[1] ـ الاعلام 6/205.
[2] ــ الدیباج المذهب 333 ـ 335.
[3] ــ ترتیب المدارک 3/104.
[4] ــ معجم المؤلفین 10/169.
[5] ــ سیر اعلام النبلاء 13/61.
[6] ــ الدیباج المذهب 334.
[7] ــ الاعلام 6/205.
[8] ــ الوافی بالوفیات 3/86.
[9] ــ ترتیب المدارک 3/106.
[10] ــ هدیة العارفین 2/17.*

دیگر منابع: شذرات الذهب 2/150 ریاض النفوس 1/443 مرآة الجنان 2/133 معالم الایمان 2/79 العبر 1/381 لسان المیزان 5/259 طبقات الفقهاء 157 تاریخ الاسلام 20/163.

محمد ـ ثعلبی (م حدود 250هـ )

محمدبن حارث ثعلبی (تغلبی) بغدادی.

از احوال وی اطلاعات اندکی در دست است. الندیم می نویسد: وی از یاران فتح بن خاقان، از وزرای متوکل عباسی (خلافت 232 ـ 247هـ ) بود و دارای آثار و تألیفاتی است که عبارت اند از: الرسائل الروضه و اخلاق الملوک.1 به نوشته مسعودی، وی کتاب اخیر را برای فتح بن خاقان تألیف کرد.2 تاریخ دقیق درگذشت وی معلوم نیست، اما برخی منابع متأخر به اعتبار مرگ فتح بن خاقان، درگذشت ثعلبی را در حدود 250هـ آورده اند.3

پی نوشت ها

[1] ـ الفهرست 165. 2 ـ مروج الذهب 1/14. 3 ـ هدیة العارفین 2/15.

دیگر منابع: معجم المؤلفین 9/168.