محمد ـ ثقفی (م 262هـ )

ابوجعفر محمد بن عاصم بن عبدالله ثقفی اصفهانی.

وی اهل مدینه1 و ساکن شهر جی اصفهان بود. از حسین بن علی جعفی، یحیی بن آدم و سفیان بن عیینه روایت کرد و افرادی چون احمد بن علی بن جارود، محمد بن یحیی بن منده و عبدالله بن جعفر بن احمد بن فارس از او روایت نمودند. از ابن عمر نقل است که ثقفی از دست زدن به قبر نبی اکرم(صلی الله علیه وآله) اکراه داشت.2 ابن حجر عسقلانی وی را فردی عابد و راستگو توصیف کرده است.3 وی سرانجام به سال 262هـ وفات یافت.4 جزء فی الحدیث اثر اوست.5 زرکلی می نویسد: این اثر مشهور به الجزء العالی است که در کتابخانه ظاهریه موجود است و احادیثی نیز به صورت نسخه خطی از وی بر جای مانده است.6

پی نوشت ها

[1] ـ ذکر اخبار اصفهان 2/189.
[2] ــ سیر اعلام النبلاء 12/378.
[3] ــ تقریب التهذیب 2/173.
[4] ــ الوافی بالوفیات 3/180.
[5] ــ معجم المؤلفین 10/115.
[6] ــ الاعلام 6/181.*

دیگر منابع: تاریخ الاسلام 20/167 دول الاسلام 146 العبر 1/377 تذکرة الحفاظ 2/517 البدایة و النهایه 11/35 شذرات الذهب 2/146 خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 9/240 الجرح و التعدیل 8/46.

محمد ـ ثلجی (18
[1] ـ 257هـ )

ابوعبدالله محمد بن شجاع بغدادی ثلجی (بلخی)، مشهور به ابن ثلجی.

در 23 رمضان سال 181هـ متولد شد1 و آن گونه که الندیم آورده است، خلیفه از اسحاق بن ابراهیم مصعبی خواست که فقیهی خراسانی، بلندقامت و خوش سیما به او معرفی کند و او ثلجی را پیشنهاد کرد.2 از این سخن روشن می شود که ثلجی در اصل خراسانی بوده است. او فقه را نزد حسن بن زیاد، و علوم قرآنی را از یحیی بن آدم فرا گرفت و قرآن را نزد یحیی بن مبارک یزیدی تلاوت کرد.3 همچنین از افرادی چون اسماعیل بن علیه، وکیع و محمد بن عمر واقدی روایت کرده و عبدالوهاب ابن ابی حیه، یعقوب بن شیبه و عبدالله بن احمد بن ثابت از وی روایت کرده اند.4 ابن اثیر وی را غیرموثق دانسته است.5 در عین حال الندیم او را به عنوان فقیه اهل عراق در عصر خویش به حساب آورده که فقه ابی حنیفه را مورد بررسی دقیق قرار داد و آن را تقویت کرد و نسبت به خلق قرآن معتقد به توقف بود.6 وی احمد حنبل و اصحابش را به شدت مورد نکوهش قرار می داد و شافعی را نیز مذمت می کرد، گرچه در حال احتضار از دیدگاه خود راجع به شافعی برگشت و درباره او طلب مغفرت کرد، اما در عین حال بعضی رجال نویسان او را مورد نکوهش قرار داده و برخی او را به عنوان کسی که حدیث جعل می کرد، معرفی کرده اند.7 برخی نیز او را به عنوان فردی که اهل قرائت قرآن، زهد و عبادت بود ستوده اند.8 کتاب های تصحیح الاثار، النوادر، المضاربه، الرد علی المشبّهه، المناسک (کتابی است بزرگ و دقیق که بیش از شصت جزء دارد)9 و التجرید فی الفقه و الکفارات را تألیف کرد.10 وی در ذیحجه سال 257 یا 266هـ در حال نماز عصر درگذشت. محمد بن طاهر بر او نماز گزارد و براساس وصیت خود، در یکی از اتاق های منزلش که به مسجدی در بغداد وصل بود، دفن شد.11

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ بغداد 5/350.
[2] ــ الفهرست (الندیم) 259.
[3] ــ سیر اعلام النبلاء 12/379.
[4] ــ تاریخ بغداد 5/350.
[5] ــ اللباب فی تهذیب الانساب1/241.
[6] ــ الفهرست (الندیم) 259.
[7] ــ میزان الاعتدال 3/577.
[8] ــ تار یخ الاسلام 20/166.
[9] ــ الجواهر المضیئه 2/60.
[10] ــ هدیة العارفین 2/17.
[11] ــ الفهرست (الندیم) 259 الانساب 1/512.*

دیگر منابع: المنتظم 12/209 الوافی بالوفیات 3/148 البدایة و النهایه 11/40 شذرات الذهب 2/151 العبر 1/382 کشف الظنون 1/410 تذکرة الحفاظ 2/629.

محمّد ـ ثمالی (در عصر امام صادق(علیه السلام))

محمد بن ثابت بن دینار ثمالی.

از فرزندان ابوحمزه ثمالی،1 صحابی مشهور امام باقر و امام صادق(علیهما السلام) بود. نام وی در منابع رجالی، محمد بن ابی حمزه ثمالی آمده است.2 محمد از اصحاب امام صادق(علیه السلام)بود3 و از آن حضرت4 و امام کاظم(علیه السلام)5 روایاتی نقل کرده است. به علاوه، از محدثانی همچون معاویة بن عمّار دهنی، عبدالرحمان بن حجّاج و علی بن یقطین حدیث شنیده و روایت کرده است.6 کشّی به نقل از حمدویه بن نصیر می نویسد که ابوحمزه ثمالی و پسرانش از جمله محمد بن ابی حمزه همگی از راویان فاضل و موثق اند.7 از شاگردان روایی وی