که از او حدیث شنیده و نقل کرده اند، افرادی چون محمد بن ابی عمیر،8 حسن بن محمد بن سماعه و احمد بن عائذ را می توان نام برد.9 از وی اثری به نام کتاب الحدیث بر جای مانده است.10

پی نوشت ها

[1] ـ اختیار معرفة الرجال 203 و406.
[2] ــ رجال النجاشی 2/259 الفهرست (طوسی) 148.
[3] ــ رجال الطوسی 313 رجال البرقی 20.
[4] ــ تهذیب الاحکام 8/205.
[5] ــ من لا یحضره الفقیه 1/277
[6] ــ جامع الرواة 2/46.
[7] ــ اختیار معرفة الرجال 203 و406.
[8] ــ الفهرست (طوسی) 148.
[9] ــ جامع الرواة 2/46.
[10] ــ الذریعه 6/360.*

دیگر منابع: قاموس الرجال 7/502 معالم العلماء 105 طرائف المقال 1/570 معجم رجال الحدیث 14/238 تنقیح المقال 2/59 نقد الرجال 283 منهج المقال 275 خلاصة الاقوال 152 التحریر الطاووسی 533.

محمد ـ ثوابا (قرن سوم هجری)

محمد ثوابا.

اطلاع چندانی از وی نداریم، جز اینکه نجاشی محمد را اهل کوفه و از محدثان موثق و مورد اعتماد شمرده و می گوید که او روایات اندکی دارد. همچنین ثوابا را مؤلف کتابی آورده که ابراهیم بن سلیمان نهمی راوی آن است.1 به استناد اینکه حمید بن زیاد (م 310هـ ) راوی ابراهیم نهمی،2 و نهمی راوی ثوابا است، محمد را از مؤلفان قرن سوم می شماریم.

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 2/266.
[2] ــ همان 1/93.*

دیگر منابع: الذریعه 6/361 رجال ابن داود 300 خلاصة الاقوال 159 جامع الرواة 2/82 مجمع الرجال 5/172 منهج المقال 288 تنقیح المقال 2/90 مستدرکات علم رجال الحدیث 6/487.

محمد ـ جامورانی (زنده در قرن سوم هجری)

ابوعبدالله محمد بن احمد جامورانی رازی.

شیخ طوسی در رجال خود وی را در ردیف کسانی که از ائمه(علیهم السلام)روایت نکرده اند، آورده است.1 محدثان بزرگی چون احمد بن محمد بن خالد برقی (م 280هـ )،2 سعد بن عبدالله3 و محمد بن احمد بن یحیی از او روایت نمودند.4 علامه حلی مذهب جامورانی را محکم و مستقیم ندانسته و می نویسد: قمی ها وی را ضعیف شمرده اند، هر چند آنچه را که در کتاب نوادر الحکمه از او روایت شده، استثنا کرده اند.5 کتاب الحدیث6 و المرشد7 دو اثر وی می باشند. تاریخ درگذشت جامورانی در دست نیست، ولی با عنایت به راویان و شاگردانش می توان وی از رجال قرن سوم به شمار آورد.

پی نوشت ها

[1] ـ رجال الطوسی 519.
[2] ــ رجال النجاشی 2/438.
[3] ــ جامع الرواة 2/59.
[4] ــ هدایة المحدثین 289.
[5] ــ خلاصه الاقوال 256.
[6] ــ الذریعه 6/309.
[7] ــ معالم العلماء 134.*

دیگر منابع: الفهرست (طوسی) 187 طرائف المقال 1/381 مجمع الرجال 5/127 نضد الایضاح 377 الوجیزه 126 ایضاح الاشتباه 322 تنقیح المقال 2/66.

محمد ـ جرجانی (زنده در نیمه نخست قرن سوم هجری)

ابو عبدالله محمد بن احمد جرجانی.

اهل گرگان و معروف به ابن ابی طیفور بود.1 از کودکی، رشد و بالندگی، تعلیم و تعلم و فعالیت ها و سفرهای او چیزی در دست نیست. گفته اند که مدت دو سال ساکن دمشق بود. وی دارای کتابی کوچک است که در آن، از برتری دمشق بر دیگر شهرها و از هوای پاک و آب گوارای آن به گونه ای سخن گفته که متوکل عباسی (خلافت 232 ـ 247هـ ) را بر آن داشت تا به آنجا سفر کند. او در این کتاب از کسانی مانند اسحاق بن ناصح، نوح بن ابی طیبه احمد گرگانی، محمد بن ابی یعقوب بلخی صحابی امام رضا(علیه السلام)، نصیر بن عبدالله طبری، جابر بن سعد حورانی، عاصم بن عمیر قومسی و یحیی بن اکثم قاضی (م 242هـ ) روایت کرده است. محمد بن هارون بن محمد بن بکار بن بلال عاملی نیز از کسانی است که از ابن ابی طیفور نقل روایت نموده است.2 او کتابی دیگر نیز به نام ابواب الخلفاء دارد که در آن، به ذکر افرادی که خلفا با آنها انس داشته و یا محرم راز و طرف مشورت و پشتیبان خلفا بوده اند، پرداخته است.3 تاریخ درگذشت جرجانی به دست نیامد. از آنجا که در ایام خلافت متوکل کتاب او تألیف شده بود و از سوی دیگر سفر مأمون به دمشق را که در اواخر خلافت مأمون (198 ـ 218هـ ) انجام گرفت، در کتابش آورده است،4 روشن است که وی در نیمه نخست قرن سوم می زیسته و در همین روزگار به تألیف و تصنیف مشغول بوده است. گفتنی است وی با محمد بن ابی طیفور فهفکی متطبب که از شاگردان امام هادی(علیه السلام)بود،5 متفاوت است.