لؤلؤی شعیری آن را گزارش کرده است.1 آقابزرگ تهرانی این کتاب را کتاب الحدیث نامیده است.2 به اعتبار اینکه حمید با یک واسطه از او روایت کرده، محمد بن زائد خزاز از محدثان قرن سوم به شمار می رود.

پی نوشت ها

[1] ـ الفهرست 153.
[2] ــ الذریعه 6/362.*

دیگر منابع: معالم العلماء 109 جامع الرواة 2/114 تنقیح المقال 3/117 مجمع الرجال 5/211 منهج المقال 296.

محمد ـ خزاعی (حدود 130ـ 196هـ )

ابوجعفر محمد بن عبدالله بن رزین بن سلیمان خزاعی، ابوشیص کوفی.

وی از خاندان رزین بن سلیمان1 و پسر عموی دعبل خزاعی2 یا بنا به نقلی، عموی دعبل بوده است.3 او در حدود 130هـ در کوفه به دنیا آمد4و از شاعران پیشتاز کوفه و نخستین شاعر دوره عباسی بوده و خلفای عباسی به ویژه هارون(خلافت 170 ـ 193 هـ ) و امین(خلافت 193 ـ 198 هـ ) را مدح نموده است.5

او مدتی در خدمت هارون بود و پس از مرگ هارون نیز اشعاری درباره او سروده است.6 پس از مرگ رشید، به دربار عقبه بن جعفر بن اشعث، امیر رقّه پیوست و اشعاری هم در مدح او سرود. گویند که او از بهترین شاعران عصر خود بوده و به گفته ابوخالد عامری، سرودن شعر برای او راحت تر از آب خوردن بود.7 برخی خزاعی را شیعه دانسته اند.8 از او اشعاری برجای مانده که صولی شطرنجی آن را گردآوری نموده و حدود 150ورقه است.9 ابوجعفر در اواخر عمر نابینا شد10 و پس از سه سال که در خدمت امیر رقّه بود،11 سرانجام در سال 19612 یا 200هـ 13 در همان رقّه14 به شهادت رسید.15

پی نوشت ها

[1] ـ العمده 2/307 الفهرست (الندیم) 183.
[2] ــ طبقات الشعراء (ابن معتز) 72 جمهرة انساب العرب 241.
[3] ــ تاریخ بغداد 5/401 نهایة الارب 3/89.
[4] ــ تاریخ التراث العربی 2/4/94.
[5] ــ طبقات الشعراء (ابن معتز) 74 و75.
[6] ــ تاریخ بغداد 5/401.
[7] ــ الاغانی 16/400.
[8] ــ الذریعه 1/9/41 و 42 اعیان الشیعه 9/390.
[9] ــ الفهرست (الندیم) 183.
[10] ــ الاغانی 16/400.
[11] ــ الذریعه 9/1/41.
[12] ــ المنتظم 10/34.
[13] ــ الوافی بالوفیات 3/302.
[14] ــ دائرة المعارف بزرگ اسلامی 5/601.
[15] ــ اعیان الشیعه 9/390.*

دیگر منابع: الشعر و الشعراء 577 سمط اللآلی 1/605 العقد الفرید 3/249 و 6/220 تاریخ الاسلام 13/371 فوات الوفیات 3/402 الکامل فی التاریخ 6/197.

محمد ـ خزاعی (م 298هـ )

ابوالعباس محمد بن طاهر بن عبدالله بن طاهر خزاعی طاهری نیشابوری.

از اسحاق بن راهویه و برخی دیگر از محدثان حدیث شنیده است.1 او در سال 248هـ پس از پدرش طاهر به امارت خراسان رسید و تا زمان قیام صفاریان بر اریکه قدرت بود، لیکن با آمدن یعقوب لیث به نیشابور در سال 259هـ بساط طاهریان برچیده شد و محمد بن طاهر به اسارت یعقوب در آمد و تا سال 262 هـ در اسارت بود، اما در واقعه هروایات (نهروانات) نجات یافت.2 محمد بن طاهر پس از آزادی از زندان و در زمان مقتدر بالله (خلافت 295 ـ 320هـ ) از نیشابور به بغداد گریخت و تا زمان مرگش در آنجا به طور پنهانی زندگی خویش را سپری کرد. کسانی چون احمد بن حاتم مروزی از او روایت کرده اند. سرانجام وی سال 298 هـ در بغداد از دنیا رفت و جنازه اش را در کنار قبر عمویش محمد بن عبدالله بن طاهر به خاک سپردند.3 امرای طاهری نوعاً شاعر بودند. الندیم به دیوان های شعری آنها اشاره نموده و می گوید که دیوان شعر محمد بن طاهر حاوی سی ورقه بوده است.4

پی نوشت ها

[1] ـ الوافی بالوفیات 3/165.
[2] ــ تاریخ الاسلام 22/272.
[3] ــ تاریخ بغداد 5/377.
[4] ــ الفهرست (الندیم) 183.*

دیگر منابع: البدایة و النهایه 11/111 سیر اعلام النبلاء 13/560 المنتظم 13/103 دول الاسلام 165 العبر 1/436 الکامل فی التاریخ 8/55 النجوم الزاهره 3/177 شذرات الذهب 2/231 الاعلام 6/171.

محمد ـ خزاعی (209 ـ 253هـ )

ابوالعباس محمد بن عبدالله بن طاهر خزاعی خراسانی.

در سال 209هـ متولد شد1 و برادر طاهر بن عبدالله (حکومت 230 ـ 248هـ ) حاکم خراسان بود و در زمان متوکل عباسی امارت بغداد را به عهده داشت. او از ابوصلت هروی، صحابی امام رضا(علیه السلام) و دیگران حدیث شنیده است. محمد بن عبدالله نسبت به اهل علم و ادب