ارادت خاصی میورزید و در علوم حدیث، نحو و ادب و شعر مهارت داشت. کسانی از جمله علی بن حسین فقیه از او روایت نقل کرده اند.2 وی در زمان متوکل عباسی (خلافت 232 ـ 247 هـ ) به قدرت رسید و در زمان خلافت معتز (252 ـ 255هـ ) ریاست او به اوج رسید3 و سرانجام بر اثر جراحاتی که در گلویش پدید آمد، به سال 253 هـ در بغداد از دنیا رفت و فرزندش طاهر بر جسد او نماز گزارد. پس از مرگ محمد، برادرش عبیدالله به جانشینی او در بغداد انتخاب شد.4 الندیم می گوید: وی دارای دیوان شعری حاوی هفتاد ورقه بوده است.5

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ الیعقوبی 2/467.
[2] ــ تار یخ بغداد 5/418.
[3] ــ تاریخ الاسلام 19/295.
[4] ــ تاریخ الطبری 9/376.
[5] ــ الفهرست (الندیم) 183.*

دیگر منابع: الکامل فی التاریخ 7/180 الوافی بالوفیات 3/304 معجم الشعراء 342 فوات الوفیات 3/403 المختصر فی اخبار البشر 2/44 دول الاسلام 138 النجوم الزاهره 2/340 الاعلام 6/222 مرآة الجنان 2/118 تاریخ الفخری 240 طبقات الشعراء (ابن معتز) 396.

محمد ـ خشنی (218 ـ 286هـ )

ابوعبدالله محمد بن عبدالسلام بن ثعلبه خشنی اندلسی قرطبی.

به سال 218هـ در قرطبه متولد شد و پس از دوران کودکی و نوجوانی برای فراگیری علوم به شهرهایی سفر نمود. ابتدا در بصره علم حدیث را از کسانی همچون محمد بن بشار بندار، نصر بن علی جهضمی و دیگران آموخت و ابوحاتم سهل بن محمد سجستانی، عباس بن فرج ریاشی و ابواسحاق زیادی را ملاقات نمود و بسیاری از کتاب های لغت را از آنها فرا گرفت. سپس به بغداد سفر کرد و کتاب های ابوعبید قاسم بن سلام را استنساخ نمود و پس از آن به مکه رفت و از محمد بن یحیی بن ابی عمر عدنی بهره گرفت. خشنی در مصر نیز از سلمة بن شبیب، محمد بن عبدالرحیم برقی و دیگران علم آموخت و سرانجام با کوله باری از علوم حدیث، لغت و شعر جاهلی،1 پس از 25 سال دوری از وطن به اندلس بازگشت و حال خود را در غربت در قالب شعری توصیف نمود.2 افراد بسیاری در اندلس از او بهره بردند که از جمله می توان به اسلم بن عبدالعزیز بن هاشم و قاسم بن اصبغ بیانی اشاره نمود.3 خشنی دارای زبانی فصیح و گشاده بود و هماره از حاکمان دوری می جست. هنگامی که امیر محمد او را برای امر قضاوت فراخواند، از پذیرش آن پوزش خواست.4 او در فقه اطلاع چندانی نداشت، ولی در حفظ لغت و نقل حدیث فردی نامدار و امین بود. وی سرانجام در رمضان سال 286 از دنیا رفت.5 شرح کتاب الحدیث اثر اوست.6

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ العلماء و الرواة للعلم بالاندلس 2/16.
[2] ــ بغیة الملتمس 103.
[3] ــ جذوة المقتبس 63.
[4] ــ بغیة الوعاة 1/160.
[5] ــ تاریخ العلماء و الرواة للعلم بالاندلس 2/16.
[6] ــ هدیة العارفین 2/21.*

دیگر منابع: تذکرة الحفاظ 2/649 سیر اعلام النبلاء 13/459 تاریخ الاسلام 21/272 طبقات الحفاظ 288 اللباب فی تهذیب الانساب 1/446 الانساب 2/370 نفح الطیب 2/236.

محمد ـ خطلی (زنده در قرن سوم هجری)

ابوعبدالله (ابویوسف) محمد بن یعقوب بن اسحاق خطلی ناصرالدین ابن اخی حزام.

الندیم ذیل نام مؤلفان بیطره (دامپزشکی) و خصوصیات اسب ها، به کتاب ابن اخی خرام در موضوع دامپزشکی اشاره کرده که برای متوکل خلیفه عباسی (خلافت 232 ـ 247هـ ) نگاشته است.1 او اطلاعات دیگری درباره این شخص ارایه نمی دهد، اما کحاله نام او را یعقوب و کنیه اش را ابویوسف و کتابش را الفروسیة و الشجاعه ذکر کرده و ضمن فاضل دانستن او می گوید: پیش از سال 289 هـ زنده بوده است.2 همو در جای دیگر از ابوحزام بن یعقوب حنبلی با صفت فاضل و صاحب اثری به نام الفروسیة و البیطره یاد کرده و می گوید: پیش از سال 289 هـ زنده بوده است3 و بار دیگر به نقل از مجله المورد، ابن اخی خرام را زنده به سال 250 هـ و صاحب کتاب الخیل و البیطره می داند.4 زرکلی با توجه به آثارش در شستر بتی و موزه انگلیس نام این شخص را ابوعبدالله محمد بن یعقوب بن اسحاق ناصرالدین خطلی نوشته و کتاب های پیش گفته را از او می داند و احتمال می دهد هر سه، نام یک کتاب باشد.5 در کتاب فرهنگ زندگی نامه ها به نقل از الندیم آمده است که ابن اخی خرام میرآخور معتضد عباسی (خلافت 279 ـ 289هـ ) بود و نخستین اثر عربی درباره دامپزشکی را به نام الفروسیه نوشت،6 اما این مطالب در الفهرست الندیم نیست.

پی نوشت ها

[1] ـ الفهرست (الندیم) 377. 2 ـ معجم المؤلفین 13/247. 3 ـ المستدرک