پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 2/255.
[2] ــ رجال ابن داود 330.
[3] ــ جامع الرواة 2/165.
[4] ــ رجال النجاشی 2/255.*

دیگر منابع: مستدرکات علم رجال الحدیث 7/271 معجم رجال الحدیث 7/85 منهج المقال 313 تنقیح المقال 3/167 طرائف المقال 1/590 هدایة المحدثین 143 نقد الرجال 326 جامع المقال 88 الذریعه 24/340 مجمع الرجال 6/15 خلاصة الاقوال 157.

محمد ـ خوارزمی (حدود 180 ـ پس از 232هـ )

ابوعبدالله محمد بن موسی خوارزمی قطربلی مجوسی بغدادی.

اصل وی از خوارزم بود1 و در حدود 180 هـ یا پیش از آن در خوارزم متولد شد و در آخر قرن دوم به حوزه علمی بغداد رفت.2 طبری از خوارزمی با لقب مجوسی و قطربلی یاد کرده و می نویسد: او از منجمانی بود که خلیفه الواثق (خلافت 227 ـ 232هـ ) پیش از مرگ، او را به بالین خود خواند تا بر اساس دانسته های نجومی اش از فرجام مرضش آگاه شود.3 به نوشته الندیم، وی در بیت الحکمه مأمون عباسی کار می کرد و در علوم هیئت صاحب نظر بود.4 به هر حال خوارزمی ریاضی دان، منجم، مورخ و جغرافی دان ایرانی است و مورد توجه خلیفه وقت مأمون عباسی (خلافت 198 ـ 218هـ ) بود. موریس شربل در تحقیقاتش درباره خوارزمی آورده که وی زمانی از جانب مأمون، در رأس یک هیئت بلندپایه جهت بحث و پژوهش به افغانستان فرستاده شد.5 زرکلی نیز درباره مرتبه علمی وی یادآور می شود که مأمون نه تنها مسئولیت خزانه الحکمه را به وی واگذار کرد، بلکه جمع آوری تمام کتب یونانی و ترجمه آنها را به وی سپرد و به او مأموریت داد تا کتاب المجسطی بطلمیوس را به اختصار در آورد. او پس از انجام این کار آن را سندهند نام نهاد.6 الندیم این کتاب را که زیج های اول و دوم خوارزمی بوده، کتاب مورد اعتماد منجمان دانسته است.7 در تاریخ وفات او اختلاف است.8 مشهور آن است که وی پس از سال 232هـ درگذشته است.9

آثار خوارزمی عبارت اند از: الرخامه العمل بالاسطرلاب التاریخ عمل الاسطرلاب10 الجبر و المقابله الجمع و التفریق تقویم البلدان11 الجمهره،12 استخراج تاریخ الیهود و اعیادهم صورة الارف یا رسم افریقیه13 الجداول الفلکیه و رسم الربع المعمور.14

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ الحکماء 286.
[2] ــ زندگی نامه ریاضی دانان دوره اسلامی 238.
[3] ــ تاریخ الطبری 9/151.
[4] ــ الفهرست 333.
[5] ــ موسوعة علماء الریاضیات 281.
[6] ــ الاعلام 7/116.
[7] ــ الفهرست 333.
[8] ــ هدیة العارفین 2/9 معجم المؤلفین 12/63. 9 ـ الاعلام 7/116.
[10] ــ الفهرست 333.
[11] ــ معجم المؤلفین 12/63.
[12] ــ هدیة العارفین 2/9.
[13] ــ ریحانة الادب 2/185.
[14] ــ تاریخ الادب العربی (بروکلمان) 4/164.*

دیگر منابع: دائرة المعارف فارسی (مصاحب) 1/925 معجم مصنفی الکتب العربیه 593 الذریعه 12/236 لغت نامه دهخدا 6/8800 کشف الظنون 1/579 تاریخ التراث العربی 4/257.

محمد ـ خوراء (قرن سوم هجری)

ابوجعفر محمد بن موسی خوراء کوفی.

از شیعیان موثق بوده و کتاب الصلاة از آثار او می باشد. این کتاب را حمید بن زیاد (م 310هـ ) به نقل از محمد بن موسی از او روایت کرده است،1 از این رو از مؤلفان قرن سوم به شمار می رود.

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 2/233.*

دیگر منابع: رجال ابن داود 337 خلاصة الاقوال 155 نقد الرجال 335 جامع الرواة 2/204 رجال الطوسی 498 معجم رجال الحدیث 17/280 منهج المقال 326 تنقیح المقال 3/192 مجمع الرجال 6/58 قاموس الرجال 8/407 مستدرکات علم رجال الحدیث 7/340 الذریعه 15/60.

محمد ـ دمشقی

محمد ـ دمشقی (م 270هـ )

ابوجعفر محمد بن عبدالله بن محمد بن مودود کاتب دمشقی، معروف به ابن عبدکان.

از شعرا و کاتبان عصر احمد بن طولون، بنیان گذار طولونیان (حکومت 254-270هـ ) بود. ابتدا اداره پست دمشق و حمص را بر عهده داشت و سپس به عنوان کاتب ابوالجیش خمارویة بن احمد بن طولون برگزیده شد.1 او که فردی بلیغ، کاتب، فصیح و شاعر بود، دیوان رسائل را در ده جلد مدون کرد.2 وی در سال 270 هـ از دنیا رفت.3 اسماعیل پاشا مرگ او را در سال 245 هـ آورده است4 که نمی تواند درست باشد.

پی نوشت ها

[1] ـ الوافی بالوفیات 3/315.
[2] ــ الفهرست (الندیم) 152.
[3] ــ الوافی بالوفیات 3/315.
[4] ــ هدیة العارفین 2/14.*