دیگر منابع: الاعلام 6/223 معجم المؤلفین 10/246 فرهنگ زندگی نامه ها 1/566 لغت نامه دهخدا 1/291 تاج العروس 2/414.

محمد ـ دمشقی

محمد ـ دمشقی (150 ـ 234هـ )

ابوعبدالله محمد بن عائذ بن عبدالرحمان بن عبیدالله قرشی دمشقی کاتب.

در سال 150 هـ در دمشق به دنیا آمد.1 حدیث را از بزرگانی چون اسماعیل بن عیاش، هیثم بن حمید و ولید بن مسلم فراگرفت.2 از دمشقی کسانی مانند احمد بن ابی الحواری، محمود بن خالد و ابوزرعه رازی حدیث شنیده و روایت کرده اند.3 ابوزرعه وی را از مفتیان دمشق برشمرده4 و ابن عساکر به نقل از دحیم، او را به راستگویی ستوده است.5 ذهبی، مزی و ابن حجر از رجال شناسان اهل سنت نیز وی را موثق دانسته و در عین حال گفته اند: دمشقی از پیروان قدریّه بود.6 او افزون بر برخورداری از جایگاه علمی، مدتی نیز از جانب مأمون عباسی (خلافت 198 ـ 218هـ ) متولی دیوان خراج در شام گردید.7 وی در نهایت به سال 234 یا 233 هـ در همان دیار از دنیا رفت.8 آثار و تألیفات وی عبارت اند از: المغازی الفتوح الصوائف9 الملح و النوادر و سیر النبی(صلی الله علیه وآله).10

پی نوشت ها

[1] ـ الثقات 9/75.
[2] ــ الجرح و التعدیل 8/52.
[3] ــ تهذیب الکمال 25/428.
[4] ــ تاریخ ابی زرعه 1/60.
[5] ــ تاریخ مدینة دمشق 53/291.
[6] ــ تاریخ الاسلام 17/328 تهذیب الکمال 25/428 خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 9/242.
[7] ــ تاریخ مدینة دمشق 53/288 و 291.
[8] ــ خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 9/242.
[9] ــ تاریخ الاسلام 17/328.
[10] ــ هدیة العارفین 2/12.*

دیگر منابع: سیر اعلام النبلاء 11/104 العبر 1/326 شذرات الذهب 2/78 میزان الاعتدال 3/589 مختصر تاریخ دمشق 22/250 النجوم الزاهره 2/265 تقریب التهذیب 2/173 کشف الظنون 2/1747 البدایة و النهایه 10/343.

محمد ـ دولابی (15
[1] ـ 227هـ )

ابوجعفر محمد بن صباح دولابی بغدادی بزّاز مزنی.

در سال 151 هـ در قریه دولاب ری به دنیا آمد،1 با اینکه اصل و نیاکان او از هرات بود. وی برای تحصیل دانش به دیگر جاها سفر کرد و در نهایت ساکن بغداد گردید و از موالیان مزینه به شمار می رفت.2 ابوجعفر از ابراهیم بن سعد، شریک بن عبدالله و اسماعیل بن زکریا خلقائی روایت کرد و راویانی چون احمد بن حنبل و پسرش عبدالله بن احمد و عیسی بن عبدالله طیالسی از او روایت نمودند.3 ذهبی وی را در نقل حدیث، موثق دانسته است. وی سرانجام به سال 227 هـ در کرخ بغداد وفات یافت. او کتاب السنن در حدیث را از خود بر جای گذاشت.4

پی نوشت ها

[1] ـ سیر اعلام النبلاء 10/671.
[2] ــ الانساب 2/510.
[3] ــ تاریخ بغداد 5/365.
[4] ــ سیر اعلام النبلاء 10/671.*

دیگر منابع: خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 9/229 میزان الاعتدال 3/584 الجرح و التعدیل 3/2/289 التاریخ الکبیر 1/118 الثقات 9/78 شذرات الذهب 2/62 معجم المؤلفین 10/89 العبر 1/314 الوافی بالوفیات 3/158 البدایة و النهایه 10/299 التاریخ الصغیر 2/327.

محمد ـ دیباج (م 203هـ )

ابوجعفر محمد بن جعفر بن محمد(علیهما السلام) دیباج علوی هاشمی.

او را به خاطر صورت زیبایش به دیباج ملقب کردند.1 پدرش امام صادق(علیه السلام)، و مادرش ام ولد بود.2 وی نزد پدر و دیگران علم حدیث را فرا گرفت.3 محمد دیباج در دوران خلافت مأمون (198 ـ 218هـ ) در حجاز خروج کرد و مردم حجاز با او بیعت نموده و به او لقب امیر مؤمنان دادند. او اولین فرد از بنی الحسین(علیه السلام)بود که سال 200 هـ برای امر خلافت با او بیعت صورت پذیرفت. مأمون، عیسی جلودی را جهت سرکوبی وی به مکه فرستاد و با حمله سپاه مأمون، یارانش از گرد او متفرق شدند و دیباج به اسارت در آمد. او را از حجاز به نزد مأمون در خراسان فرستادند.4 علمای شیعه او را فردی شجاع، عابد، فاضل و محدث به شمار آورده اند و کسانی چون موسی بن سلمه، محمد بن ابی عمر و اسحاق بن موسی از او روایت کرده اند.5 وی دارای مطلبی بود که از پدرش روایت کرده است.6 سرانجام وی در سال 230 هـ در خراسان از دنیا رفت و مأمون خود بر او نماز گزارد.7

پی نوشت ها

[1] ـ عمدة الطالب 275.
[2] ــ مقاتل الطالبیین 358.
[3] ــ رجال النجاشی 2/271.
[4] ــ تاریخ بغداد 2/113.
[5] ــ قاموس الرجال 8/106.
[6] ــ الذریعه 24/149.
[7] ــ الکامل فی التاریخ 6/356.*