کوفه، واسط، یمن، مصر، ری و بغداد مسافرت کرد.2 وی هجده مرتبه به بصره و دو بار به یمن سفر نمود.3 ذهلی از افرادی چون عبدالرحمان بن مهدی، عبیدالله بن موسی، روح بن عباده و محمد بن عمر واقدی حدیث شنید و محدثانی چون سعید بن ابی مریم، محمد بن مثنی، ابوداود سجستانی4 و بخاری از وی روایت نقل کرده اند.5 او احادیث زهری را به صورت شایسته ای جمع آوری کرد و به همین جهت او را زُهری نیز ملقب کرده اند. وی از جهت عظمت و مقام در نیشابور، همانند احمد بن حنبل در بغداد و مالک بن انس در مدینه محسوب می شد.6 احمد بن حنبل به یکی از راویان حدیث که قصد رفتن به بصره را داشت، گفت: در آنجا ملازم محمد بن یحیی باش و حدیث را از او بیاموز، چون آگاه تر از او به حدیث زُهری کسی یافت نمی شود. از اینجا روشن می شود که ذهلی زمانی مقیم بصره بوده است. مزی او را فردی ثقه، حافظ، عارف و باتقوا به حساب آورده که در سال 258هـ درگذشت.7 از آثار او علل حدیث الزهری و التوکل می باشد.8

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ بغداد 3/415.
[2] ــ سیر اعلام النبلاء 12/274.
[3] ــ المنتظم 12/147.
[4] ــ تاریخ بغداد 3/415. 5 ـ المنتظم 12/147.
[6] ــ سیر اعلام النبلاء 12/274.
[7] ــ تهذیب الکمال 26/623.
[8] ــ معجم المؤلفین 12/105.*

دیگر منابع: خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 9/511 الوافی بالوفیات 5/187 طبقات الحنابله 1/327 العبر 1/371 النجوم الزاهره 3/29 شذرات الذهب 2/138 تذکرة الحفاظ 2/530.

محمد ـ رازی

محمد ـ رازی (حدود 20 ـ 294هـ )

ابوعبدالله محمد بن ایوب بن یحیی بن ضریس رازی بجلی.

از پیشینه وی اطلاعات زیادی در دست نیست. گفته اند که وی در حدود 200 هـ به دنیا آمد. نزد کسانی چون مسلم بن ابراهیم، ابوولید طیالسی، سهل بن بکّار و عبدالله بن جرّاح علم حدیث را فرا گرفت. ذهبی او را محدثی حافظ و ثقه دانسته است.1 روایتگرانی همچون احمد بن اسحاق، اسماعیل بن نجید، عبدالله بن محمد بن عبدالوهاب و دیگران از او روایت نقل کرده اند. رازی پس از عمری طولانی سرانجام در روز عاشورا سال 294 هـ در شهر ری از دنیا رفت.2 آثارش عبارت اند از: تفسیر القرآن و فضائل القرآن.3 از آثار وی برمی آید که وی در عرصه قرآن پژوهی فعالیت داشته و از علوم قرآنی بهره مند بوده است.

پی نوشت ها

[1] ـ سیر اعلام النبلاء 13/449.
[2] ــ تذکرة الحفاظ 2/643.
[3] ــ هدیة العارفین 2/21.*

دیگر منابع: العبر 1/426 تاریخ الاسلام 22/256 وافی بالوفیات 2/234 طبقات المفسرین (داوودی) 2/109 الجرح و التعدیل 7/198 طبقات الحفّاظ 287 الثقات 9/152 تاریخ التراث العربی 1/96 ایضاح المکنون 2/197 شذرات الذهب 2/216 معجم المؤلفین 9/83 اعلام 6/46.

محمد ـ رازی (م 273هـ )

محمد بن موسی بن بشیر بن جناد بن لقیط کنانی رازی.

در شهر ری زاده شد و بدین جهت ملقب به رازی گردید.1 در حدود نیمه قرن سوم برای تجارت از شرق به قرطبه رفت. از کودکی، رشد و دوران تحصیل وی اطلاعی در دست نیست، اما گویا فردی مورخ و آگاه به علوم مختلف بود، به همین جهت از جانب مجامع علمی آنجا دعوت به همکاری شد. همچنین امیر محمد بن عبدالرحمان برخی از امور سیاسی مهم را که در رابطه با مشرق و اندلس بود، به او سپرد و پس از او پسرش امیر منذر نیز با رازی پیمان بست.2 رازی از جانب منذر به عنوان سفیر و رسول به ألبیره فرستاده شد و در راه بازگشت، در سال 273 هـ درگذشت.3 درّ کتاب الرایات اثر اوست.4

پی نوشت ها

[1] ـ نفح الطیب 3/111.
[2] ــ دائرة المعارف الاسلامیه 9/447.
[3] ــ التکملة لکتاب الصله 2/155.
[4] ــ الاعلام 7/117.*

دیگر منابع: معجم المؤلفین 12/62.

محمد ـ رازی (م 253هـ )

ابوعبدالله محمد بن عیسی بن ابراهیم بن رزین تیمی رازی اصفهانی.

نام او را عمر نیز آورده اند.1 وی اصالتاً اصفهانی، ولی متولد ری بود.2 از جزئیات زندگی او چیزی نمی دانیم. برخی او را از بزرگان آشنا به علوم قرآن و همچنین نحو و ادبیات عرب دانسته اند.3 ابونعیم می گوید که عالم تر از او در علم قرائات ندیدم.4 رجالیون وی را