شیعی همچون عبدالله بن جعفر حمیری نیز از او روایت نمودند.3 شیخ طوسی در رجال خود ابوحاتم را در زمره راویانی که از ائمه(علیهم السلام)روایت ننموده اند، آورده است.4 وی سرانجام به سال 277 هـ در ری وفات یافت.5 آثاری که از او بر جای مانده، عبارت اند از: الزینة الجامع فی الفقه، تفسیر القرآن6 طبقات التابعین اعلام النبّوة7 الزهد و کتابی با عنوان الضعفاء و الکذابین و المتروکین که پاسخ پرسش هایی از ابوزرعه و ابوحاتم رازی درباره راویان ضعیف و کذاب و متروک است که ابوعثمان سعید بن عمار بردعی آن را گرد آورده است.8

پی نوشت ها

[1] ـ سیر اعلام النبلاء 13/249. 2 ـ تهذیب الکمال 24/381. 3 ـ الفهرست (طوسی) 147. 4 ـ رجال الطوسی 512. 5 ـ تاریخ بغداد 2/73. 6 ـ هدیة العارفین 2/19. 7 ـ الاعلام 6/27. 8 ـ دائرة المعارف بزرگ اسلامی 5/310.

دیگر منابع: طبقات علماء الحدیث 2/260 الانساب 2/279 تاریخ الاسلام 20/430 الوافی بالوفیات 2/183 الثقات 9/137 الجرح و التعدیل 7/204 غایة النهایه 2/98 الذریعه 6/360 معجم المؤلفین 9/35.

محمد ـ رخجی (در عصر امام هادی(علیه السلام))

محمد بن فرج رخجی.

وی صحابی امام کاظم،1 امام رضا، امام جواد و امام هادی(علیهم السلام)بود2 و با همه اینها، اطلاعات اندکی از وی در دست است. وی از امام کاظم و امام جواد(علیهما السلام) و علی بن معید روایت دارد. محمد بن علی بن محبوب، میمون بن یوسف نخاس و محمد بن عبدالله از وی روایت کرده اند.3 رجال نویسان شیعه او را محدثی ثقه4 و دارای موقعیتی والا و ارجمند نزد ائمه، به خصوص امام هادی(علیهم السلام)دانسته اند. رخجی می گوید: هر گاه می خواستم مسأله ای را از امام هادی(علیه السلام)بپرسم، طبق دستور آن حضرت، آن را به طور مکتوب زیر سجاده نماز قرار می دادم و بعداً جواب آن را دریافت می کردم. رخجی در نهایت مریض شد و پس از چندی که در بستر بیماری بود، امام هادی(علیه السلام) به عیادت او آمد و ظاهراً در هنگامی که امام بالای سرش بود، از دنیا رفت.5 اثر او المسائل می باشد.6

پی نوشت ها

[1] ـ مستدرکات علم رجال الحدیث 7/282.
[2] ــ رجال الطوسی 387، 405 و 422.
[3] ــ جامع الرواة 2/173.
[4] ــ رجال ابن داود 330.
[5] ــ تنقیح المقال 3/171.
[6] ــ رجال النجاشی 2/280.*

دیگر منابع: خلاصة الاقوال 140 الوجیزه 101 دائرة المعارف الشیعیة العامه 16/565 نقد الرجال 327 الذریعه 20/365 حاوی الاقوال 2/260 معجم رجال الحدیث 17/131 منهج المقال 314 قاموس الرجال 9/509.

محمد ـ رعینی (م 299هـ )

ابوالعباس محمد بن عبدالله بن عبدون بن ابی ثور رعینی، مشهور به ابن عبدون.

وی منسوب به قبیله ای یمنی از منطقه رعین است،1 چرا که او را هم پیمان آنان دانسته اند.2 ابن عبدون از علمای شمال آفریقا بود. از سلیمان بن عمران افریقی و دیگران روایت کرد و ابوجعفر طحاوی از او روایت نمود. ابن عبدون عالِم به مذهب عراقیین بود و فقه را نزد ابوحنیفه فرا گرفت و علم نحو و عربی را به خوبی می دانست. از طرف ابراهیم بن احمد به مدت دو سال (275 ـ 277هـ ) قضاوت قیروان را بر عهده گرفت و در مسجد جامع قیروان به قضاوت می نشست.3 او فقیهی حنفی و نیز شاعر4 و اصولی بود و به سال 299 هـ در شمال آفریقا وفات یافت. کتاب های زیر آثار اوست: الاعتلال لابی حنیفه و الاحتجال بقوله (19 جزء) الآثار در فقه5 و قصیده رائیه در تاریخ.6

پی نوشت ها

[1] ـ ر . ک: الانساب 3/76.
[2] ــ الاعلام 6/223.
[3] ــ الجواهر المضیئه 2/67.
[4] ــ فرهنگ زندگی نامه ها 1/570.
[5] ــ الجواهر المضیئه 2/67.
[6] ــ هدیة العارفین 2/23.*

دیگر منابع: ریحانة الادب 8/105 دائرة المعارف (بستانی) 1/594 هدیة الاحباب 74 کشف الظنون 1/119 و 15 و 2/1329.

محمد ـ رفاعی (م 248هـ )

ابوهشام محمد بن یزید بن محمد رفاعی عجلی کوفی.

برخی وی را اهل کوفه،1 و برخی اهل بغداد دانسته اند.2 وی از راویانی چون ابواحوص سلاّم، ابوبکر بن عیاش و حفص بن غیاث روایت کرد و افرادی مانند ترمذی، ابن ماجه، مسلم و ابن صاعد از او روایت نمودند. ابوهشام مدتی در مدائن، و به سال 242 هـ در بغداد به قضاوت پرداخت. وی قرائت را از سُلیم آموخت.3 برخی از رجال نویسان اهل سنت وی را عالِم به احکام و حافظ در قرائات و نیز فردی موثق دانسته اند. در مقابل، برخی دیگر وی را ضعیف و