پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 2/200.
[2] ــ معجم الادباء 18/122 و 133.
[3] ــ رجال الطوسی 135 و 284.
[4] ــ رجال النجاشی 2/200.
[5] ــ غایة النهایه 1/116.
[6] ــ معجم الادباء 18/122.
[7] ــ غایة النهایه 2/116.
[8] ــ روضات الجنات 7/264.
[9] ــ خلاصة الاقوال 153.
[10] ــ رجال النجاشی 2/201 الوجیزه 52.
[11] ــ اعیان الشیعه 9/140 رجال النجاشی 2/200.
[12] ــ جامع الرواة 2/89.
[13] ــ معجم الادباء 18/121.
[14] ــ غایة النهایه 2/116.
[15] ــ هدیة العارفین 2/7.
[16] ــ الفهرست (الندیم) /71.
[17] ــ رجال النجاشی 2/201.
[18] ــ الذریعه 2/258.
[19] ــ همان 16/49.
[20] ــ همان 17/53.
[21] ــ معجم المؤلفین 9/191.*

دیگر منابع: معجم رجال الحدیث 15/206 دائرة المعارف الشیعیة العامه 16/298 منهج المقال 290 کشف الظنون 2/1470 رجال ابن داود 303 قاموس الرجال 8/118 نقد الرجال 299 تنقیح المقال 3/100 الذریعه 4/198.

محمد ـ زاهری (م 220هـ )

ابوجعفر محمد بن حسن بن سنان زاهری کوفی خزاعی همدانی.

نجاشی می نویسد: وی از فرزندان زاهر مولی عمرو بن حمق خزاعی بود و از این رو، به زاهری شهرت داشت و بنا بر گزارشی نقل می کند که وی در کودکی پدر خود را از دست داد و تحت سرپرستی جدش سنان رشد و پرورش یافت، به همین سبب به جدش منسوب شده و در بسیاری از منابع با عنوان محمد بن سنان شهرت یافته است.1 او از اصحاب امام صادق،2 امام کاظم، امام رضا و امام جواد(علیهم السلام) بود3 و روایاتی را از امام صادق،4 امام رضا،5 امام جواد6 و امام هادی(علیهم السلام)نقل کرده است.7 وی افزون بر امامان معصوم، از کسانی چون بشیر نبّال، ابوالجارود، داود بن سرحان و زید شحام حدیث شنیده و روایت کرده است. از او افرادی مانند محمد بن حسین بن ابی الخطاب، محمد بن عیسی عبیدی و ایوب بن نوح استماع حدیث کرده و به روایاتش استناد جسته اند.8 درباره جایگاه زاهری، نزد رجال شناسان اختلاف نظرهایی وجود دارد: شیخ طوسی، نجاشی و ابن غضائری وی را غالی و ضعیف شمرده اند،9 اما علامه حلی به نقل از شیخ مفید، وی را موثق دانسته، هر چند خود قائل به توقف شده و اظهارنظری نکرده است.10 کشّی نیز با نقل روایات متضاد، در مواردی وی را ستوده است و روایتی را از محمد بن اسماعیل بن بزیع نقل می کند که محمد بن سنان و صفوان بن یحیی به دلیل مخالفت با امر امام جواد(علیه السلام)، مورد لعن و نفرین امام قرار گرفتند، ولی در نهایت امام از آنان درگذشت و به نیکی از ایشان یاد کرد.11 به نوشته نجاشی، وی به سال 220 هـ از دنیا رفت. آثار و تألیفات وی عبارت اند از: الطرائف الأظله المکاسب الحج الصید و الذبائح الشراء و البیع الوصیة و النوادر. افزون بر آن، مسائلی را از امام رضا(علیه السلام)نقل کرده که معروف است.12 رسالة ابی جعفر الجواد(علیه السلام) الی اهل البصرة دیگر اثر اوست.13

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 2/208. 2 ـ حاوی الاقوال 4/259. 3 ـ رجال الطوسی 361، 386 و 405.
[4] ــ مستدرکات علم رجال الحدیث 7/126. 5 ـ اختیار معرفة الرجال 501.
[6] ــ الفهرست (طوسی) 131.
[7] ــ تنقیح المقال 3/128.
[8] ــ اختیار معرفة الرجال 103، 170، 289، 322، 507 و 508.
[9] ــ الفهرست (طوسی) 143 رجال النجاشی 2/208 خلاصة الاقوال 251.
[10] ــ خلاصة الاقوال 251.
[11] ــ اختیار معرفة الرجال 502، 503، 507 و 508. 12 ـ رجال النجاشی 2/208، 210 و 211.
[13] ــ الفهرست (طوسی) 131.

دیگر منابع: رجال ابن داود 315 الذریعه 2/219 معجم رجال الحدیث 16/151 الوجیزه 96 طرائف المقال 1/349 مستدرکات علم رجال الحدیث 7/121.

محمد ـ زراری (237 ـ 300هـ )

ابوطاهر محمد بن سلیمان بن حسن بن جهم بن بکیر بن اعین زراری.

در سال 237 هـ زاده شد. وی از یاران و راویان امام حسن عسکری(علیه السلام) می باشد و روایت های متعددی از آن حضرت به صورت سؤال و جواب دارد.1 وی پس از آن حضرت، نویسنده امام زمان(علیه السلام)بوده است که نشان از مقام و منزلت وی دارد.2 ابوطاهر همچنین در بیست سالگی در سال 257 هـ از احمد بن محمد بزنطی روایت کرده است. وی جد ابوغالب احمد بن محمد بن ابی طاهر می باشد و ابوغالب از وی روایت کرده است.3 برخی رجال شناسان زراری را موثق، عین و دارای طریق نیکو ذکر کرده اند. ابوطاهر تألیفات متعددی دارد که از آن جمله است: الآداب و المواعظ و کتاب الدعاء.4 نجاشی تاریخ درگذشت وی را سال 301 هـ ذکر کرده است که ظاهراً از تعبیر ابوغالب در رساله [اجازه]اش که می گوید: اول سنة ثلاثماة، برداشت سهو داشته و اولین سال پس از 300 هـ را استنباط