محضر سفیان بن عیینه، وکیع، جریر بن عبدالحمید، محمد بن فضیل بن غزوان و دیگران دانش آموخت. او مدتی در بادیه عراق اقامت کرد، تا دانش لغوی و ادبی خود را نزد بدویان کمال بخشد و مطالب زیادی از کلام بادیه نشین ها نوشت.4 آن گاه آوازه ای یافت و به دربار خلفا و امیران راه یافت و در زمره ادیبان خاص آنان در آمد.5 وی با واثق بالله (خلافت 227 ـ 232هـ ) و منتصر بالله عباسی (خلافت 247 ـ 248هـ ) ملاقات داشت و معبّر خواب خلیفه بود.6 واثق عباسی او را به داوری میان شعرهای ابوالعتاهیه و ابونواس برگزید7 و با عبدالله بن طاهر به ری و خراسان سفر کرد و در ری برای او اشعاری سرود.8 برخی وی را در عین حال شیعه دانسته اند.9 افرادی چون میمون بن هارون،10 زبیر بن بکار، ثعلب، مبرّد، علی بن صبّاح11 و دیگران از وی روایت کرده اند. ابومحلّم دارای حافظه نیرومندی بود که در درس استادش سفیان بن عیینه در مکه شرکت می کرد، بدون اینکه مکتوب کند و این امر استاد را به تعجب واداشت.12 مؤرج گوید: ابومحلم در قوه حافظه بر همه برتری داشت، او جزوه پنجاه ورقی از من عاریه گرفت و در یک شب آن را به خاطر سپرد و روز بعد آن را به من برگرداند.13 او در اشعارش احمد بن ابراهیم

بن اسماعیل کاتب و پدرش را هجو می کرد.14 آثار او کتاب الانواء، کتاب الخیل و کتاب خلق الانسان می باشد. وی سرانجام به سال 24815 یا 245 هـ درگذشت.16

پی نوشت ها

[1] ـ الفهرست (الندیم) 51.
[2] ــ الاعلام 7/131.
[3] ــ الفهرست (الندیم) 51.
[4] ــ بغیة الوعاة 1/257.
[5] ــ دائرة المعارف بزرگ اسلامی 6/209.
[6] ــ بغیة الوعاة 1/257.
[7] ــ الاغانی 7/176.
[8] ــ وفیات الاعیان 3/86.
[9] ــ لسان المیزان 5/415. 10 ـ الاغانی 14/335. 1
[1] ـ تاریخ الاسلام 18/477. 12 ـ بغیة الوعاة 1/258.
[13] ــ الفهرست (الندیم) 51.
[14] ــ معجم الشعراء 331. 15 ـ الفهرست (الندیم) 51.
[16] ــ تاریخ الاسلام 18/478.*

دیگر منابع: الموشح 173 و 311 الوافی بالوفیات 5/167 تاریخ التراث العربی 2/3/28 مرأة الجنان 2/611 رغبة الامل 1/142، 4/41 و 7/135 و 136 سمط اللآلی 3/78.

محمد ـ سکاک (قرن سوم هجری)

ابوجعفر محمد بن خلیل سکاک بغدادی.

اهل بغداد بود و به کار ضرب سکه اشتغال داشت.1 شیخ طوسی او را فردی متکلم دانسته و می گوید: از شاگردان دانشمند برجسته شیعه، هشام بن حکم صحابی خاص امام کاظم(علیه السلام) در علم کلام بود و در این علم به درجه ای عالی رسید، به گونه ای که با استادش هشام به جز در اصل امامت در بقیه موارد ابراز مخالفت می کرد.2 وی از یونس بن عبدالرحمان و هشام بن حکم روایت نقل کرده است. مامقانی او را از محدثان امامیه دانسته و می نویسد: فضل بن شاذان (م 260هـ ) از او روایت نقل کرده است.3 وی صاحب آثاری چون التوحید،4 الامامه، المعرفه، الأستطاعه و الرد علی من ابی وجوب الامامة بالنص بوده است.5 تاریخ درگذشت سکاک به دست نیامد، ولی با توجه به شاگردش از رجال قرن سوم به شمار می آید.

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 2/211.
[2] ــ الفهرست 132.
[3] ــ تنقیح المقال 3/115.
[4] ــ الفهرست (الندیم) 225.
[5] ــ رجال النجاشی 2/211.*

دیگر منابع: رجال ابن داود 310 معالم العلماء 95 خلاصة الاقوال 144 مجمع الرجال 5/208 معجم مؤلفی الشیعه 428 الوجیزه 95 قاموس الرجال 8/167 اعیان الشیعه 9/273 الذریعه 10/226 معجم رجال الحدیث 16/74 دائرة المعارف الشیعیة العامه 16/373 جامع الرواة 2/112.

محمد ـ سکره (زنده در قرن سوم هجری)

ابوبکر محمد بن اسحاق بن ابراهیم سکره اهوازی بغدادی.

وی از محدثان قرن سوم بود و از عبدالله بن محمد بن دینار و موسی بن اسحاق بن موسی خطمی (م 297هـ ) حدیث شنیده است.1 کسانی چون تنوخی از او روایت کرده اند.2 سکره آثاری چون النخل و اجناسه، الفلاحة و العماره را تألیف کرده است.3 بیش از این اطلاعی از وی در متون به جای مانده یافت نشد.

پی نوشت ها

[1] ـ لسان المیزان 5/69.
[2] ــ سیر اعلام النبلاء 14/323.
[3] ــ الفهرست (الندیم) 171.*

دیگر منابع: الاغانی 4/176 تاریخ مدینة دمشق 14/40 هدیة العارفین 2/57 نشوار المحاضرة 1/165 میزان الاعتدال 3/478.

محمد ـ سمرقندی (م 268هـ )

ابوبکر محمد بن یمان سمرقندی.

اطلاعات بر جای مانده از وی اندک است و چیزی از دوران حیات و نقش وی در دست نیست. آورده اند که وی فقیه، متکلم، محدث1 و از علمای حنفی و معاصر با ابومنصور ماتریدی بود2 و در