دیگر منابع: سیر اعلام النبلاء 10/59 تهذیب الکمال 24/376 الجرح و التعدیل 7/201 الثقات 9/30 حلیة الاولیاء 9/63 الذریعه 20/302 التاریخ الکبیر 1/42 طبقات الفقهاء 71 تذکرة الحفاظ 1/361 خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 9/25 طبقات المفسرین (داودی) 2/98 غایة النهایه 2/95 شذرات الذهب 2/9 النجوم الزاهره 2/176 تهذیب الاسماء و اللغات 1/44.

محمد ـ شیبانی (در عصر امام صادق(علیه السلام))

محمد بن حمران بن اعین بن سنسن شیبانی.

از موالی بنی شیبان بود1 و از اصحاب امام جعفر صادق(علیه السلام)به شمار می رفت2 و از آن بزرگوار3 و از پدرش حمران حدیث نقل نموده است.4 کسانی چون صفوان بن یحیی از وی روایت کرده اند.5 برخی از رجال نویسان او را از متکلمان شیعه، فردی مورد اعتماد و موثق دانسته اند.6 کتاب الحدیث اثر اوست7 که ابن ابی عمیر و ابن ابی نجران آن را نقل کرده اند.8

پی نوشت ها

[1] ـ رجال ابن داود 309.
[2] ــ رجال البرقی 20.
[3] ــ رسالة ابی غالب الزراری 225 الامالی (صدوق) 15.
[4] ــ رسالة ابی غالب الزراری 135.
[5] ــ منهج المقال (تعلیقات) 294.
[6] ــ الذریعه 6/361.
[7] ــ همان.
[8] ــ الفهرست (طوسی) 148.*

دیگر منابع: معجم رجال الحدیث 16/41 قاموس الرجال 8/154 منهج المقال 294 رجال الطوسی 322 مجمع الرجال 202 جامع الرواة 2/105 دائرة المعارف الشیعیة العامه 16/359 اعیان الشیعه 9/263 نقد الرجال 304 معالم العلماء 105.

محمد ـ شیبانی (132 ـ 189هـ )

ابوعبدالله محمد بن حسن بن فرقد شیبانی کوفی.

اصل وی از حرستا، یکی از روستاهای دمشق1 و یا اهل جزیره بود،2 ولی محمد در حدود 132 هـ در واسط به دنیا آمد و در کوفه بزرگ شد3 و از موالی بنی شیبان بود.4 او در کوفه تحصیلاتش را آغاز کرد و فقه را نزد ابوحنیفه و قاضی ابویوسف فرا گرفت5 و دروس دیگر را نزد استادانی همچون مسعر، اوزاعی و ثوری آموخت.6 ایشان حدود سه سال نزد مالک شاگردی کرده و حدود هفتصد حدیث از او شنیده7 و شاگردانی مانند شافعی، ابوعبید و هشام بن عبیدالله داشت.8

به لحاظ اینکه مدتی با ابوحنیفه همنشین بود، مذهب حنفی را اختیار کرد و رواج داد.9 او سپس به بغداد رفت و مدتی در آنجا اقامت داشت و تدریس می کرد.10 وی را فردی فقیه، محدث11 و متخصص در ادبیات عرب، علوم قرآن و حساب برشمرده و فصاحت او را ستوده اند.12 شیبانی نیمی از اموال موروثی پدرش را در راه نحو و شعر، و بقیه را در راه فقه و حدیث انفاق کرد.13 وی مدتی از جانب هارون (خلافت 170 ـ 193 هـ ) قاضی رقّه بود و سپس معزول گردید.14 او بیشتر اوقات از ملازمان هارون الرشید بود. در سال 189هـ او و کسائی به همراه هارون به شهر ری رفتند و هر دو در این سال و در یک روز از دنیا رفتند.15 زمان فوت وی را به اختلاف آورده اند.16 آثار وی عبارت اند از: الجامع الصغیر الجامع الکبیر زیادة الزیادات اصول فقه الصلاة الزکاة المناسک نوادر الصلاة النکاح الطلاق العتاق و أمهات الاولاد السلم و البیوع المضاربة الکبیرة المضاربة الصغیرة الاجارات الکبیر الاجارات الصغیر کتاب الصرف الرهن الشفعه الحیض المزارعة الکبیرة المزارعة الصغیرة المفاوضة الشرکة الوکالة العاریة الودیعة الحوالة الکفالة الاقرار الدعوی و البینات کتاب الخیل المأذون الکبیر المأذون الصغیر العتمة الدیات جنایات المدبر و المکاتب الولاء الشرب السرقة و قطاع الطریق الصید و الذبائح العتق فی المرض العین و الدین الرجوع عن الشهادات الوقوف و الصدقات الغصب الدور الهبة و الصدقات الأیمان و النذور و الکفارات الوصایا حساب الوصایا الصلح الخنثی و المفقود اجتهاد الرأی الاکراه الاستحسان اللقیط اللّقطة الآبق الحج المالی الکیسانیات الزیادات التحری المعاقل الخصال الرّد علی اهل المدینة النوادر روایة بن رستم17 الاحتجاج علی مالک18 الأصل فی الفروع الرقیات الاکتساب فی الرزق المستطاب البیوع الشروط الکسب المبسوط فی فروع الحنفیه که مشتمل بر کتابهای دیگر وی الصلاة البیوع الایمان و الاکراه می باشد مسائل الرقیات و الجرجانیات و الکیسانیات و الهارونیات السیر الکبیر السیر الکبیر والصغیر شرح الموطأ العقائد الشیبانیة مسند أبی حنیفه نوادر الصیام مسائل اهل البصرة کتاب السحبات و الآثار.19

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ الاسلام 12/359.
[2] ــ الطبقات الکبری 7/336.
[3] ــ وفیات الاعیان 4/184 و 185.
[4] ــ الطبقات الکبری 7/336.
[5] ــ تاریخ بغداد 2/172.
[6] ــ المعارف 500 به بعد الوافی بالوفیات 2/332
[7] ــ تاریخ