هادی(علیه السلام)نام برده،2 ولی از ائمه روایتی نقل نکرده است.3 برخی رجالیون متأخر گفته اند: او غیبت کبرا را درک کرده و از فقهای بزرگ و آشنا به تاریخ و نجوم بوده است.4 صابونی ابتدا زیدی مذهب بود، ولی از این عقیده برگشت و به امامیه پیوست.5 جعفر بن محمد بن قولویه از وی روایت کرده است.6 او صاحب تألیفات فراوانی است که از آن میان کتاب الفاخر وی شهرت بسیار داشته، به گونه ای که خود به عنوان صاحب الفاخر معرفی شده است. این کتاب خود مشتمل بر اصول و فروع و خطبه ها و مطالب بسیاری بوده که به 67 کتاب می رسد.7 نجاشی آثار وی را به قرار ذیل برشمرده است: الفاخر تفسیر معانی القرآن و تسمیة اصناف کلامه التوحید و الایمان مبتدء الخلق تفسیر الرؤیا الفاخر تفسیر معانی القرآن و تسمیة أصناف کلامه التوحید و الایمان مبتدء الخلق الطهاره فرض الصلاة صلاة التطوّع صلاة الجمعه صلاة المسافر صلاة الخوف صلاة الکسوف صلاة الاستسقاء صلاة الغدیر صلاة الجنائز الزکاة الصیام الاعتکاف الحج المعائش البیوع عهدة الرقیق امّ الولد المدبّر المکاتب العتق الرهن الشرکه الشفعه المضاربه الاجارات الغصب الضیافه الاقطاعات الحواله العطایا و الضمان اللقطه و الضاّله الودیعه الصلح الذریعه العمری و السکنی الهبه و النحله الایمان و النذور الشروط الحبس النکاح المواریث الوصایا الایلاء المطلقات المتعه نفی الولد النشوز اللعان الطلاق العدد الدیات المحاربه الجهاد الحدود قسمة الغنائم السبق و الرمی الجزیه القضاءِ و الشهادات الضحایا الصید و الذبائح الادعیه الأشربه الخطب و تفسیر الرؤیا.8 شیخ طوسی از کتاب های المتخیر و التخییر نیز نام برده9 که در برخی منابع از آن دو به کتاب المحبر و کتاب التحبیر و المجبر و المخیر تعبیر شده است10 و پیداست که تصحیف در آنها رخ داده است. کتاب های او را محمد بن احمد بن ابراهیم11 و حسن خیزرانی، معروف به ابن ابی العساف12 روایت کرده اند.

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 2/287. 2 ـ رجال الطوسی 422. 3 ـ رجال ابن داود 291. 4 ـ الفوائد الرجالیه 3/199. 5 ـ رجال النجاشی 2/287.
[6] ــ اعیان الشیعه 9/65. 7 ـ الفوائد الرجالیه 3/202 و 203.
[8] ــ رجال النجاشی 2/287. 9 ـ الفهرست (طوسی) 192. 10 ـ الذریعه 20/234 الفوائد الرجالیه 3/200. 1
[1] ـ رجال النجاشی 2/288. 12 ـ الفهرست (طوسی) 192.

دیگر منابع: تنقیح المقال 2/65 معجم رجال الحدیث 14/311 رجال ابن داود 404 خلاصة الاقوال 160 مجمع الرجال 5/125.

محمد ـ صعوداء (م حدود 295هـ )

ابوسعید محمد بن هبیره اسدی غاضری کوفی، معروف به صعوداء.

از عالمان نحو و لغت و ادب کوفه1 و اهل سامرا بود. حسن بن قتیبه مدائینی، احمد بن عمر وکیعی،2 عبدالملک اصمعی و دیگران از او روایت کرده اند.3 وی کرسی تدریس نیز داشت4 و افرادی چون عمر بن محمد عسکری، ابومحمد خراسانی و عبدالله بن اسحاق بغوی از او روایت نموده اند.5 ابوسعید تربیت فرزندان محمد بن یزداد وزیر مأمون (خلافت 198 ـ 218هـ ) را بر عهده داشت و در بغداد مورد عنایت عبدالله بن معتز (خلافت 255 ـ 256هـ ) بود. رسالة الی عبدالله بن المعتز فیما انکرته العرب علی ابی عبید قاسم بن سلام و وافقته فیه، رسالة الخط و ما یستعمل فی البری و القط و کتاب مختصر ما یستعمله الکاتب تألیفات اوست.6 مرگ وی را در سال 295 هـ نوشته اند.7

پی نوشت ها

[1] ـ معجم الادباء 19/105.
[2] ــ تاریخ بغداد 3/370.
[3] ــ نزهة الالباء 13.
[4] ــ انباه الرواة 3/228.
[5] ــ تاریخ بغداد 3/370.
[6] ــ الفهرست (الندیم) 80.
[7] ــ هدیة العارفین 2/22.*

دیگر منابع: ایضاح المکنون 1/563 معجم المؤلفین 12/91.

محمد ـ صفار (م 290هـ )

ابوجعفر محمد بن حسن بن فروخ صفار قمی اعرج، ملقب به مموله.

از اصحاب امام حسن عسکری(علیه السلام) بود.1 برخی او را در زمره راویانی که از ائمه(علیهم السلام)روایت نکرده اند، آورده اند.2 ابوجعفر از موالیان عیسی بن موسی بن طلحه و از بزرگان امامیه در قم، و فردی موثق و عظیم القدر بود.3 وی از افرادی چون احمد بن محمد بن عیسی، سهل بن زیاد و عبدالله بن حسن علوی روایت کرد و راویانی چون محمد بن یعقوب کلینی، محمد بن حسن بن ولید و محمد بن یحیی از او روایت نمودند.4 ابوجعفر به سال 290 هـ در قم وفات یافت.5 مهم ترین کتاب وی که امروزه نیز موجود است، بصائر الدرجات می باشد. دیگر آثار او عبارت اند از: الصلاة الوضوء