6 ـ میزان الاعتدال 3/642.
[7] ــ تاریخ بغداد 3/42.
[8] ــ لسان المیزان 5/280.
[9] ــ تاریخ بغداد 3/47.
[10] ــ الفهرست (الندیم) 39 و 285.
[11] ــ معجم المؤلفین 10/285.
[12] ــ الاعلام 6/260.*

دیگر منابع: العبر 1/434 شذرات الذهب 2/226 الکامل فی ضعفاء الرجال 6/295 المنتظم 13/102 کشف الظنون 1/276.

محمد ـ عتاهیه (م 244هـ )

ابوعبدالله محمد بن اسماعیل بن قاسم عتاهیه، ملقب به ابن ابی عتاهیه.

خاندان عتاهیه اصالتاً اهل عنزه، منطقه ای بین بصره و مکه1 بودند.2 پدرش ابوعتاهیه شاعر و مادرش هاشمیه، دختر عمرو یمامی بود. ابوعبدالله از هشام بن محمد کلبی حدیث شنید. او را ادیب، شاعر و همانند پدرش محدثی عابد و زاهد خوانده و گفته اند که وی به مانند پدرش گفتاری در زهد و دوری از دنیا دارد. کسانی چون احمد بن ابی خیثم، ابوبکر ابن ابی الدنیا و ابوالعباس مبرد، از او روایت کرده اند.3 او علاوه بر کارهای علمی، به فعالیت های اجتماعی نیز می پرداخت، چنان که مدتی به کار قضاوت مشغول بود.4 الندیم نام چند تن از شعرای خاندان ابوعتاهیه را به همراه دیوان شعر آنها آورده است. دیوان شعر وی پنجاه ورقه بوده است.5 او سرانجام در سال 244 هـ از دنیا رفت.6

پی نوشت ها

[1] ـ معجم البلدان 4/163.
[2] ــ الاغانی 4/3.
[3] ــ تاریخ بغداد 2/35.
[4] ــ الاعلام 6/34. 5 ـ الفهرست (الندیم) 183.
[6] ــ کتاب الوافی بالوفیات 2/209.

دیگر منابع: معجم الشعراء 337 طبقات الشعراء (ابن معتز) 363 تاریخ التراث العربی 2/4/99 نزهة الالباء 124 الموشح 459.

محمد ـ عتبی (م 255هـ )

ابوعبدالله محمد بن احمد بن عبدالعزیز بن عتبه عتبی قرطبی اندلسی اموی.

اهل قرطبه و از نسل عتبه بن ابی سفیان بود. اطلاعات زیادی از او در اختیار نیست، اما تراجم نویسان آورده اند که وی برای کسب حدیث به دیار دیگر مسافرت کرد و از سحنون بن سعید و اصبغ بن فرج حدیث شنید و در اندلس از یحیی بن یحیی و سعید بن حسان نیز بهره برد.1 محمد بن عمر بن لبابه از او روایت کرد.2 ابوعبدالله فقیه مالکی بود3 و گفته اند که به شأن نزول آیات آگاه بود و مسائل و احکام دینی را به خوبی می دانست.4 وی کتب فقهی بسیاری به رشته تحریر در آورده است که از آن جمله است: کتاب المستخرجه من الاسمعة المسموعة من مالک بن انس که به العتبیّه معروف است.5 این کتاب مجموعه شنیده های مؤلف از مالک بن انس می باشد که در کتاب المؤطّأ او نیامده است.6 به گفته قاضی عیاض، کتاب وی پر از دروغ و روایات غیرقابل قبول و نادر می باشد.7 کراء الدور و الارضین اثر دیگر اوست.8 عتبی سرانجام به سال 255 هـ در اندلس وفات یافت.9

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ العلماء و الرواة للعلم بالاندلس 2/8.
[2] ــ الانساب 4/149.
[3] ــ الوافی بالوفیات 2/30.
[4] ــ سیر اعلام النبلاء 12/336.
[5] ــ بغیه الملتمس 48.
[6] ــ معجم المؤلفین 8/276.
[7] ــ ترتیب المدارک 3/145.
[8] ــ الاعلام 5/307.
[9] ــ جذوة المقتبس 37.*

دیگر منابع: تاریخ الاسلام 19/234 کشف الظنون 2/1142 شذرات الذهب 2/139 نفح الطیب 2/215 اللباب فی تهذیب الانساب 2/320 هدیة العارفین 2/16.

محمد ـ عتبی (م 228هـ )

ابوعبدالرحمان بن عبیدالله بن عمرو عتبی اموی قرشی.

عتبی شهرت عده ای از اولاد ابوسفیان است که نسبشان به عتبة بن ابی سفیان می رسد. محمد بن عبیدالله اهل بصره1 و شاعری مشهور و نیکوسرا، ادیب، فاضل و راوی اخبار و ایام العرب بود2 که بیشترین اخبار او از بنی امیه و روزگاران ایشان بود و آنها را از سعد قصیر روایت می کرد.3 پدرش عبیدالله هم از ادیبان فصیح به شمار می رفت.4 چنان که از روایات برمی آید، عتبی نخست در بصره می زیست و گویا دانش خویش را در همان مکان فرا گرفته و سپس راهی بغداد شد. پدرش عبیدالله، سفیان بن عینیه و ابومخنف لوط بن یحیی از جمله کسانی هستند که عتبی از آنها روایت کرده و نزد ایشان به کسب دانش پرداخته است.5 مرزبانی دانش وی را ستوده و او را روایتگر اخبار و آداب دانسته است.6 عتبی علاوه بر حدیث، در شعر نیز توانا بود و از ادیبان مشهور زمان خویش و آگاه به تاریخ و اخبار گذشتگان بود.7 وی در بغداد حلقه تدریس داشت و شاگردان و