از دنیا رفت.4 وی در زمینه تصوف آثاری چون الورع و صفات المریدین را تألیف کرده است.5

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ بغداد 3/387.
[2] ــ الانساب 4/360.
[3] ــ تاریخ الاسلام 20/470.
[4] ــ الوافی بالوفیات 5/222.
[5] ــ الاعلام 7/145.*

دیگر منابع: المنتظم 12/248 اللباب فی تهذیب الانساب 2/418 حلیة الاولیاء 10/287 معجم المؤلفین 12/117 المعجم الصغیر 2/98 طبقات الصوفیه 146، پاورقی.

محمد ـ فرغانی (زنده در 247هـ )

محمد بن کثیر فرغانی حاسب، ابن کثیر.

نام وی را احمد بن محمد نیز نوشته اند.1 او اهل سغد، ستاره شناس ایرانی و معاصر مأمون عباسی (خلافت 198 ـ 218هـ ) بود که به امر او در تصحیح زیج بطلمیوس شرکت داشت.2 وی که از پیشتازان علم نجوم به شمار می رود، در بسیاری از پیش گویی هایش به واقعیت دست می یافت. وی کتاب های بسیاری در علم نجوم به رشته تحریر در آورد که از آن جمله است: الفصول اختصار المجسطی عمل الرخامات3 کتاب فی اصول علم النجوم4 کتاب فی الحرکات المساویه جوامع علم النجوم یا کتاب علل الافلاک یا کتاب فی جوامع علم النجوم و اصول الحرکات السماویه که سید بن طاووس از این کتاب سخن به میان آورده و آن را دارای سی فصل ذکر می کند،5 به همین جهت برخی از این کتاب با عنوان کتاب الثلاثین6 یا فصول الثلاثین7 یاد کرده اند الکامل فی الاسطرلاب فی صنعة الاسطرلاب علم الهیئة جدول الفرغانی رسالة فی معرفة الاوقات التی یکون القمر فیها فوق الارض او تحتها حساب الاقالیم السبعة و الجداول.8 وی تا سال 247 هـ در قید حیات بود9 و از فرجام زندگی و نیز زمان مرگش اطلاعی در دست نیست.

پی نوشت ها

[1] ـ معجم المطبوعات العربیه 1/225.
[2] ــ لغت نامه دهخدا 1/303.
[3] ــ تاریخ الحکماء 286.
[4] ــ المستدرک علی معجم المؤلفین 859.
[5] ــ فرج المهموم 206.
[6] ــ التنبیه و الاشراف 169.
[7] ــ کشف الظنون 2/1269.
[8] ــ تاریخ الادب العربی (بروکلمان) 4/200 ـ 202.
[9] ــ معجم المطبوعات العربیه 1/225.*

دیگر منابع: الفهرست (الندیم) 337 ریحانة الادب 8/168 فرهنگ زندگ نامه ها 1/681 فرهنگ بزرگان 568.

محمد ـ فریابی (120 ـ 212هـ )

ابوعبدالله محمد بن یوسف بن واقد فاریابی ضبّی، معروف به فریابی کبیر.

منسوب به فاریاب، شهری مشهور در خراسان قدیم و نواحی بلخ کنونی1 بود، ولی نیاکان و اجداد وی از مردمان ترک بودند.2 در سال 1203 یا 126 هـ متولد شد4 و ساکن شهر قیساریّه، از شهرهای ساحلی شام و فلسطین بود. علوم خود را از اساتیدی چون زائدة، اوزاعی و سفیان ثوری فرا گرفت5 و در پی کسب دانش به شهرهایی مانند کوفه، مکه و بیروت نیز مسافرت کرد.6 فریابی از شیوخ و حفّاظ شام به شمار می رفت. احادیث منقوله وی در زمره احادیث صحیح و عالی محسوب می شد.7 وی فقیه و مفسر8 و فردی مورد اعتماد بود.9 شاگردانی چون محمد بن اسماعیل بخاری، ابومحمد سمرقندی و احمد بن ابی الحواری از وی کسب دانش کرده و علومی را آموخته اند.10 فریابی دارای آثار و تألیفاتی بوده که عبارت اند از: کتاب ترک المراء فی القرآن11 التفسیر الزکاة الطهارة الصلاة الصیام و المناسک.12 الندیم کتاب تعبیر رؤیا را از آن فردی به نام فیریانی دانسته13 که به نظر می رسد همین شخص است. او سرانجام در ربیع الاول سال 21214 یا 21315 در قیساریه16 درگذشت.

پی نوشت ها

[1] ـ معجم البلدان 4/229.
[2] ــ معجم المفسرین 2/652.
[3] ــ سیر اعلام النبلاء 10/118.
[4] ــ الانساب 4/376.
[5] ــ التاریخ الکبیر 1/264.
[6] ــ تاریخ مدینة دمشق 56/322 و 327.
[7] ــ تذکرة الحفاظ 1/376.
[8] ــ معجم المؤلفین 12/140.
[9] ــ تاریخ الثقات 416.
[10] ــ الانساب 4/376.
[11] ــ الفهرست (الندیم) 41.
[12] ــ طبقات المفسرین 2/293.
[13] ــ الفهرست (الندیم) 378.
[14] ــ التاریخ الکبیر 1/264.
[15] ــ الوافی بالوفیات 5/243.
[16] ــ تاریخ مدینة دمشق 56/326.*

دیگر منابع: التاریخ الصغیر 2/295 خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 9/537 الاعلام 7/147 النجوم الزاهره 2/204 العبر 1/285 تاریخ التراث العربی 1/1/93 الاکمال 7/70 تاریخ الاسلام 15/400 هدیة العارفین 2/10.

محمد ـ فستقه (م 290هـ )

ابوالعباس محمد بن علی بن فضل فستقه بغدادی.

وی از شاگردان حسین بن علی بن یزید مهلبی کرابیسی، محدث و