فقیه جبر گرامی مشهور بود.1 از افرادی چون ابوصلت هروی، خلف بن هشام بزاز، علی بن مدینی وقتیبة بن سعید روایت کرد.2 افرادی مانند عبدالباقی بن قانع و طبرانی از او روایت نمودند.3 ابن ندیم ابوالعباس را همانند استادش کرابیسی جبری مذهب دانسته است.4 رجال نویسان اهل سنت وی را توثیق نموده اند.5 وی فردی محدث و لغوی بود.6 او سرانجام به سال 290 هـ و یا قبل از آن وفات یافت.7 آثارش عبارت اند از: غریب الحدیث و تصحیح الآثار که به اتمام نرسید.8

پی نوشت ها

[1] ـ الفهرست (الندیم) 231.
[2] ــ تاریخ بغداد 3/64 و 11/48.
[3] ــ تاریخ الاسلام 21/279. 4 ـ الفهرست (الندیم) 231. 5 ـ تاریخ بغداد 3/64. 6 ـ المستدرک علی معجم المؤلفین 709.
[7] ــ الوافی بالوفیات 4/107.
[8] ــ الفهرست (الندیم) 231.*

دیگر منابع: لغت نامه دهخدا 10/15129.

محمد ـ فقعسی (م حدود 210هـ )

ابوسعید محمد بن عبدالملک اسدی فقعسی اعرابی بغدادی.

وی در کوفه زاده شد، هر چند بعدها در بغداد سکونت گزید.1 رجال نویسان اهل سنت او را شاعر، مورخ و روایتگر فضایل و صفات پسندیده طایفه بنی اسد دانسته اند. مهارت وی در این فن به صورتی بود که دانشمندان پس از وی گفته های او را مورد استناد قرار داده و از او نقل قول می کردند. او هم عصر خلیفگان از منصور (خلافت 136 ـ 158هـ ) تا مأمون عباسی (خلافت 198 ـ 218هـ ) بود و اشعاری در مدح آنها، از جمله درباره فضل بن ربیع دارد. اثر او مآثر بنی اسد و اشعارها می باشد.2 وی حدود 210 هـ از دنیا رفت.3 بیش از این اطلاعی از او در دست نیست.

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ التراث العربی 2/4/102. 2 ـ الفهرست (الندیم) 55. 3 ـ الاعلام 6/248.*

دیگر منابع: هدیة العارفین 2/78 الوافی بالوفیات 4/35 معجم المؤلفین 10/255.

محمد ـ قرشی (در عصر امام رضا(علیه السلام))

ابوعدیس محمد بن صلت بن مالک قرشی کوفی.

وی از اصحاب امام صادق1 و امام رضا(علیهما السلام) بود و از امام رضا(علیه السلام)2 و ابوحمزه روایت کرده است. کسانی چون سندی بن محمد، عبدالرحمان بن ابی نجران و علی بن اسباط از وی حدیث شنیده و روایت کرده اند.3 برخی از رجال نویسان ابوعدیس را محدثی امامی و در عین حال مجهول الحال دانسته اند.4 وی دارای تألیفی به نام اصول مذاهب الشیعه می باشد.5 در منابع تاریخی اطلاع بیشتری به دست نیامد.

پی نوشت ها

[1] ـ رجال الطوسی 291.
[2] ــ الکافی 7/394.
[3] ــ جامع الرواة 3/132.
[4] ــ تنقیح المقال 3/133.
[5] ــ معالم العلماء 118.*

دیگر منابع: نقد الرجال 312 منهج المقال 301 معجم رجال الحدیث 16/191 مجمع الرجال 5/236 قاموس الرجال 8/221 تهذیب الاحکام 6/246 من لایحضره الفقیه 3/25.

محمد ـ قرشی (م 170هـ )

ابوزید محمد بن ابی الخطاب قرشی.

ابن ابی الخطاب را از ادیبان عصر خویش برشمرده اند.1 برخی نبوغ و شهرت وی را در اواسط قرن سوم دانسته اند،2 ولی این قول با تاریخ فوتی که برخی دیگر برای او ذکر کرده اند، سازگاری ندارد. او دارای اثری به نام کتاب جمهرة اشعار العرب است3 که بهترین اشعار جاهلیت و صدر اسلام را در این کتاب و در هفت بخش جمع آوری کرده است. این کتاب در سال 1308هـ در مصر به چاپ رسیده و در ابتدای آن، مقدمه ای انتقادی در مورد شعر و لغت، مقابله بین لغت قرآن، اقوال شعرا و درباره شعر و شاعران در 39 صفحه وجود دارد.4 این کتاب مجموعه ای از قصیده های برگزیده است که تعداد آن به 49عدد می رسد. این قصاید در قالب معلّقات، مجمهرات، منتقیات، مذهّبات، عیون المراثی، مشوبات العرب و ملحمات تنظیم شده است.5 ابن ابی الخطاب سرانجام در سال 170هـ درگذشت.6

پی نوشت ها

[1] ـ معجم المؤلفین 9/281.
[2] ــ تاریخ آداب اللغة العربیه 1/415.
[3] ــ کشف الظنون 3/368.
[4] ــ تاریخ آداب اللغة العربیه 1/415.
[5] ــ تاریخ التراث العربی 2/1/89.
[6] ــ کشف الظنون 3/368.*

دیگر منابع: هدیة العارفین 2/8 المزهر 2/480 معجم المطبوعات 1/313 ریحانة الادب 7/337 العمد 1/96.