محمد ـ قرشی (80 ـ 159هـ )

ابوعبدالرحمان محمد بن عبدالرحمان بن مغیره، معروف به ابن ابی ذئب قرشی عامری مدنی.

از طایفه بنی عامر بن لؤی بود1 و به سال 80 هـ متولد شد2 و اهل مدینه به شمار می رفت.3 از راویانی همچون عکرمه،4 شرحبیل بن سعد،5 نافع6 و حارث بن عبدالرحمان7 روایت کرده است و محدثانی همانند یحیی القطان، آدم بن ابی ایاس8 و عاصم بن علی9 از وی روایت کرده اند. ایشان از فقها و محدثان اهل مدینه بود10 و زمانی نیز در بغداد حدیث می کرد11 و مدتی سمت قضاوت را بر عهده داشت.12 وی متهم به عقیده قدریه بود، ولی اکثر رجال نویسان آن را ردّ کرده اند.13 ابن حجر می نویسد که ایشان از محدثان ثقه، راستگو و فردی صالح و باتقوا به شمار می رفت.14 وی سرانجام به سال 159 یا 158هـ در کوفه درگذشت15 و در همان جا دفن گردید.16 کتاب السنن در موضوع فقه از جمله آثار اوست که بر اساس کتب فقهی مرتب شده17 و شامل ابواب مختلفی از قبیل صلاة، طهارت، صیام، زکات و غیره می باشد.18

پی نوشت ها

[1] ـ المعارف 485 الفهرست (الندیم) 281.
[2] ــ التاریخ الکبیر 1/153.
[3] ــ الجرح و التعدیل 7/314. 4 ـ تاریخ بغداد 2/296.
[5] ــ سیر اعلام النبلاء 7/140. 6 ـ الثقات 7/390.
[7] ــ تهذیب الکمال 25/631 سیر اعلام النبلاء 7/140. 8 ـ تاریخ الاسلام 9/600. 9 ـ سیر اعلام النبلاء 7/140. 10 ـ الفهرست (الندیم) 281. 1
[1] ـ تاریخ بغداد 2/296. 12 ـ الفهرست (الندیم) 281.
[13] ــ تاریخ بغداد 2/301.
[14] ــ خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 9/272.
[15] ــ وفیات الاعیان 4/183.
[16] ــ تاریخ بغداد 2/305 تهذیب الکمال 25/643.
[17] ــ الفهرست (الندیم) 281.
[18] ــ همان.*

دیگر منابع: خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 9/303 شذرات الذهب 1/245 طبقات علماء الحدیث 1/290 کشف الظنون 6/7 معجم المؤلفین 1/157.

محمد ـ قرطبی (زنده در 279هـ )

ابوعبدالله محمد بن سعید قرطبی، مشهور به ابن ملون.

اهل قرطبه اندلس و شاگرد یحیی بن یحیی و دیگر بزرگان اندلس بود1 و از فقهای مشهور2 و از محدثان بنام دیار خود به شمار می رفت3 و به علم شروط علمی که به چگونگی ثبت احکام در دفاتر اشاره می کند، به طوری که بعد از منقضی شدن شهود بتوان به آنها احتجاج کرد،4 آگاهی کامل داشت و در این زمینه کتابی تألیف نمود که مردم از آن بهره می بردند. او علاوه بر کارهای علمی، در امور اجتماعی و سیاسی نیز نقش داشته است، از این رو مدتی سرپرستی پلیس امیر عبدالله بن محمد بن عبدالرحمان اموی5 (حکومت 275 ـ 300هـ ) را در شهر خود به عهده داشت6 و از اصحاب شورا در زمان وی بود.7 ابن ملون مالکی مذهب8 و حافظ آرای مالک و اصحاب او بود.9 از آثار او تألیفی به نام کتاب الشروط را ذکر کرده اند. تا سال 279 هـ زنده بود10 و در ابتدای دوران حکومت امیر عبدالله بن محمد درگذشت.11

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ العلماء و الرواة للعلم بالاندلس 2/14.
[2] ــ جذوة المقتبس 55.
[3] ــ هدیة العارفین 2/21. 4 ـ کشف الظنون 2/1045. 5 ـ تاریخ العلماء و الرواة للعلم بالاندلس 2/14. 6 ـ هدیة العارفین 2/21. 7 ـ جذوة المقتبس 55. 8 ـ ایضاح المکنون 2/305. 9 ـ تاریخ العلماء و الرواة للعلم بالاندلس 2/14. 10 ـ ایضاح المکنون 2/305. 1
[1] ـ تاریخ العلماء و الرواة للعلم بالاندلس 2/14.

دیگر منابع: ترتیب المدارک 1/510 معجم المؤلفین 10/34 بغیه الملتمس 79.

محمد ـ قرطبی (199 ـ 284هـ )

ابوعبدالله محمد بن وضّاح بن بزیع قرطبی اندلسی مروانی، ابنوضاح.

وی سال 199 ـ 200 هـ در قرطبه اندلس به دنیا آمد و از موالی عبدالرحمان بن معاویه (الداخل) بود.1 از یحیی بن معین، سعید بن منصور و احمد بن حنبل روایت کرده و قاسم بن اصبغ، احمد بن حباب و محمد بن عبدالملک بن اعین از وی روایت کرده اند.2 قرطبی برای آموختن علم و دانش و درک محضر زهاد و عابدان روزگار خویش و بهره گیری معنوی از آنها دو بار به بلاد مختلف مشرق زمین و افریقا مسافرت کرد و از 175 نفر از عالمان برجسته بهره برد3 و سپس به دیار خویش بازگشت و مدتی دراز حدیث گفت و جمع زیادی از او استفاده کردند.4 رجال نویسان وی را محدثی برجسته، اهل ورع و تقوا، آموزگار دانش، زاهد و فقیه مالکی دانسته اند.5 سال مرگ او به اختلاف از 2876 تا 289 هـ ذکر شده است.7 ابن عساکر چند قول را در این باره ذکر کرده،8 ولی ابن اثیر آن را 284 هـ ذکر می کند.9 آثار او عبارت اند از: العباد و العوابد فی الزهد و الرقائق القطعان فی الحدیث