مکنون السر و مستخرج العلم فی فروع الفقه المالکی ما جاء من الحدیث فی النظر الی الله تعالی البدع و النهی عنها10 و اصل.11

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ مدینة دمشق 56/179.
[2] ــ تاریخ الاسلام 21/295 و 296.
[3] ــ تاریخ العلماء و الرواة للعلم بالاندلس 2/17 ـ 18.
[4] ــ معجم المؤلفین 12/94.
[5] ــ الدیباج المذهب 338.
[6] ــ تاریخ العلماء و الرواة للعلم بالاندلس 2/19.
[7] ــ تذکرة الحفاظ 2/646.
[8] ــ تاریخ مدینة دمشق 56/182.
[9] ــ الکامل فی التاریخ 7/489.
[10] ــ معجم المؤلفین 12/94.
[11] ــ لسان المیزان 5/417.*

دیگر منابع: الاعلام 7/133 سیر اعلام النبلاء 13/445 شذرات الذهب 2/194 النجوم الزاهره 3/121 الوافی بالوفیات 5/174 طبقات الفقهاء 163 میزان الاعتدال 4/59.

محمد ـ قزّاز (م 271هـ )

ابوالحسن محمد بن سنان بن یزید بن زیال قزاز بصری اموی.

در اصل اهل بصره، ولی ساکن بغداد بود و از کسانی مانند روح بن عبادة، محمد بن بکر براسنی، ابوعامر عقدی و وهب بن جریر بهره برد.1 روایتگرانی همچون حسین بن اسماعیل محاملی، یحیی بن محمد بن صاعد، اسماعیل بن محمد صفار، محمد بن جعفر مطیری و محمد بن عبدالملک تاریخی از او روایت کرده اند.2 اکثر رجال نویسان اهل سنت او را فردی دروغگو، و احادیث او را ضعیف و غیرقابل اعتماد می دانند.3 قزاز سرانجام در رجب سال 271 هـ در بغداد درگذشت4 و کتابی در حدیث از خود بر جای گذاشت.5

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ بغداد 5/343.
[2] ــ تهذیب الکمال 25/323.
[3] ــ لسان المیزان 7/361.
[4] ــ تاریخ الاسلام 20/446.
[5] ــ هدیة العارفین 2/18.*

دیگر منابع: الثقات 9/123 العبر 1/392 شذرات الذهب 2/161 تقریب التهذیب 2/167 تاریخ التراث العربی 1/284 کشف الظنون 1/589 سیر اعلام النبلاء 12/555 الجرح و التعدیل 7/279 تذکرة الحفاظ 2/579 الوافی بالوفیات 3/140 میزان الاعتدال 3/575 کشف الظنون 1/589 معجم المؤلفین 10/57.

محمد ـ قزوینی (209 ـ 273هـ )

ابوعبدالله محمد بن یزید بن ماجه قزوینی ربعی، مشهور به ابن ماجه.

اهل قزوین1 و از موالی ربیعه بود و نسبت ربعی وی به همین سبب است.2 ولادت وی در سال 209 هـ در این شهر بوده است.3 به رغم شهرت ابن ماجه، منابع شرح حال وی بسیار اندک و دانسته ها درباره زندگی او ناچیز است. وی پس از استماع از مشایخ زادگاه خود مانند علی بن محمد طنافسی و ابومحمد عمرو بن رافع راهی سفر شد و مدتی در عراق به تحصیل پرداخت.4 در بغداد از شیوخی چون ابوخیثمه و زهیر بن حرب حدیث آموخت و سپس به دمشق و حمص رفت و مدتی در آنجا اقامت گزید. همچنین سفری به مصر داشت و از مشایخ آن دیار بهره برد. در مدت حضور در مکه و مدینه از شماری از شیوخ آن دیار نیز دانش آموخت.5 وی پس از این سفرهای علمی، به قزوین بازگشت و در آنجا به تدریس و تألیف پرداخت. از جمله شاگردان وی افرادی چون محمد بن عیسی ابهری، علی بن ابراهیم قطّان و احمد بن روح بغدادی را می توان نام برد.6 وی را فردی راستگو و موثق دانسته اند،7 گرچه برخی ادعا کرده اند که در احادیث منقوله او روایات ضعیفی وجود دارد.8 ابن ماجه به سال 273 یا 275 هـ در قزوین درگذشت.9 در سوگ او شاعران مرثیه ها سرودند10 و مزار او در قزوین تا مدت ها شناخته شده بود.11 وی دارای آثار و تألیفاتی چون السنن، التاریخ و التفسیر بود.12 کتاب السنن وی که به عنوان سنن ابن ماجه شهرت دارد، ششمین کتاب از صحاح ستّه اهل سنت در حدیث است که از قرن ششم رواج یافته است.

پی نوشت ها

1ـ التدوین فی اخبار قزوین 2/49. 2ـ المنتظم 12/258. 3ـ تهذیب الکمال 27/40. 4ـ التدوین فی اخبار قزوین 2/49. 5ـ تاریخ مدینة دمشق 59/196. 6 ـ تاریخ الاسلام 20/468. 7 ـ سیر اعلام النبلاء 13/278. 8 ـ خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 9/531. 9ـ تهذیب الکمال 27/41 و42. 10 ـ التدوین فی اخبار قزوین 2/49. 1
[1] ـ نزهة القلوب 59. 12 ـ المنتظم 12/258.

محمد ـ قطرب (م 206هـ )

ابوعلی محمد بن مستنیر بن احمد بصری قطرب.

وی از موالیان سالم بن زیاد1 و فردی معتزلی مذهب بود. از سیبویه، عیسی بن عمرو و نظّام متکلم معتزلی کسب علم کرد. ابن سکیت گوید که من از او مطالبی می نوشتم و چون بر من روشن شد که وی در لغت، دروغ می گوید دیگر هیچ مطلبی از او ذکر نکردم.2 افرادی چون محمد بن جهم سمری و دیگران از او روایت نمودند. قطرب، استاد فرزندان ابودلف عجلی، و به گفته رجال نویسان اهل