سنت فردی موثق بود. وی سرانجام به سال 206 هـ وفات یافت.3 آثار او عبارت اند از: معانی القرآن الاشتقاق الفوافی النوادر الازمنه الفرق الاصوات المثلث الصفات العلل فی النحو الاضداد خلق الفرس خلق الانسان غریب الحدیث الرد علی الملحدین فی متشابه القرآن الهمزه فعل و افعل اعراب القرآن4 غریب الآثار5 مجاز القرآن و نیز کتاب غریبی در علم لغت دارد.6

پی نوشت ها

[1] ـ وفیات الاعیان 4/312. 2 ـ معجم الادباء 19/52. 3 ـ تاریخ الاسلام 14/301. 4 ـ الفهرست (الندیم) 58.
[5] ــ هدیة العارفین 2/9.
[6] ــ معجم الادباء 19/52.*

دیگر منابع: البدایة و النهایه 10/259 الکامل فی التاریخ 6/380 شذرات الذهب 2/15 لسان المیزان 5/378 ایضاح المکنون 1/439 معجم المؤلفین 12/15 البیان و التبیین 1/250 نزهة الالباء 91 بغیة الوعاة 1/242.

محمد ـ قُطَعی (م 253هـ )

ابوعبدالله محمد بن یحیی بن مهران قطعی بصری.

اهل بصره بود1 و از پیشوایان و بزرگان علم قرائت به شمار می رفت. فن قرائت را از اساتیدی چون ایوب بن متوکل، ابوزید انصاری، عبید بن عقیل و سلیمان بن داود فرا گرفته و از ایشان روایت کرده است. شاگردانی همانند فضل بن شاذان،2 مسلم، ابوداود، ترمذی و نسائی علم قرائت را از وی فرا گرفته و روایت کرده اند.3 ابن ابی حاتم رازی می نویسد: وی فردی راستگو و دارای روایات خوبی بود.4 قطعی علاوه بر مهارت در علم قرائت، در علم حدیث و روایت نیز فردی دانشمند بود و دو کتاب القراءة و متشابه القرآن اثر اوست.5 وی سرانجام به سال 253 هـ درگذشت.6

پی نوشت ها

[1] ـ الثقات 9/106.
[2] ــ غایة النهایه 2/278.
[3] ــ تهذیب الکمال 26/69.
[4] ــ الجرح و التعدیل 8/124.
[5] ــ تاریخ التراث العربی 1/1/42.
[6] ــ تاریخ الاسلام 19/337.*

دیگر منابع: سیر اعلام النبلاء 12/221 الاکمال 7/116 تقریب التهذیب 2/217 خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 9/508.

محمد ـ قمی (در عصر امام رضا(علیه السلام))

ابوجعفر محمد بن اورمه قمی.

وی از اصحاب و یاران امام رضا(علیه السلام) بود1 و از افرادی مانند ابن سنان، احمد بن نضر، حسن بن علی بن ابی حمزه، زرعة بن محمد و علی بن حسان روایت نمود.2 احمد بن علی بن نعمان، حسین بن حسن بن ابان، صالح بن ابی حماد، سهل بن زیاد و علی بن حسن بن فضال از او بهره برده اند.3 برخی وی را به سبب اینکه ابن قولویه به وی اعتماد کرده، فردی موثق و روایات او را معتبر دانسته اند.4 بعضی نیز روایاتش را ضعیف و قابل اعتماد نمی دانند.5 اهل قم به وی طعن زده و او را غالی دانسته اند تا جایی که برخی قصد کشتن وی را نمودند، ولی هنگامی که او را از اول تا آخر شب در حال خواندن نماز دیدند، از قصد خود منصرف شدند. برخی از بزرگان قم از ابنولید نقل کرده اند که گفت: اگر مطالبی که محمد بن اورمه در کتب خود آورده، در کتاب های حسین بن سعید و دیگران یافت شد، آن مطالب معتبر است و الا اعتباری ندارد. برخی نیز گفته اند که امام هادی(علیه السلام)نامه ای به اهل قم نوشته و ابوجعفر را از نسبت غلو مبرا دانسته است. نجاشی کتاب های وی را به جز کتاب تفسیر الباطن که منسوب به اوست، صحیح دانسته است. کتاب های الوضوء، الصلاة، الزکاة، الصیام، الحج، النکاح، الطلاق، الحدود، الدیات، الشهادات، الایمان و النذور، العتق و التدبیر، التجارات و الاجارات، المکاسب، الصید و الذبائح، المزار، حقوق المؤمن و فضله، الجنائز، الخمس، تفسیر القرآن، الرّد علی الغلاة، المثالب، المناقب، التجمل و المروه، الملاحم، الدعاء، التقیه، الوصایا، الفرائض، الزهد، الاشربه، ما نزل فی القرآن فی امیر المؤمنین(علیه السلام)6 و النوادر7 از او می باشد.

پی نوشت ها

[1] ـ رجال الطوسی 292.
[2] ــ معجم رجال الحدیث 15/119.
[3] ــ جامع الرواة 2/78.
[4] ــ مستدرکات علم رجال الحدیث 6/474.
[5] ــ رجال ابن داود 499.
[6] ــ رجال النجاشی 2/212 و 213.
[7] ــ الذریعه 24/338.*

دیگر منابع: اختیار معرفة الرجال 120 الفهرست (طوسی) 143 حاوی الاقوال 4/228 الوجیزه 91 خلاصة الاقوال 253 معالم العلماء 101 تنقیح المقال 1/84 مجمع الرجال 5/161.

محمد ـ قمی (در عصر امام حسن عسکری(علیه السلام))

محمد بن علی بن عیسی اشعری قمی طلحی.

وی اهل قم بود1 و صحابی امام هادی(علیه السلام) به شمار می رفت.2 نجاشی می گوید که او از بزرگان قم و حاکم آنجا از جانب سلطان بود، چنان که پدرش نیز این گونه بود. همچنین می گوید که او به طلحی