شهرت داشت و کتاب مسائل ابومحمد عسکری(علیه السلام) از اوست.3 شیخ طوسی در الفهرست یک بار از محمد بن علی طلحی و بار دیگر از محمد بن علی بن عیسی نام برده و برای هر دو مسائل را بر می شمارد.4 متأخران معتقدند: با توجه به سخن نجاشی که او را طلحی دانسته، دو نفری که در الفهرست آمده اند، یک نفرند. البته شیخ از محمد بن عیسی طلحی هم نام برده5 که سخنی از اتحاد او با دو نفر پیشین نیست. محمد بن احمد بن زیاد، احمد بن ذکری و عنقویه از او روایت کرده اند.6 ابن شهرآشوب کتاب قرب الاسناد را هم از او دانسته است.7

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ قم 241. 2 ـ رجال الطوسی 422. 3 ـ رجال النجاشی 2/278. 4 ـ الفهرست (الندیم) 148 و 155.
[5] ــ الفهرست (الندیم) 130.
[6] ــ معجم رجال الحدیث 16/334 و 17/52.
[7] ــ معالم العلماء 111.*

دیگر منابع: رجال البرقی 59 جامع الرواة 2/155 قاموس الرجال 8/296.

محمد ـ قمی (م حدود 245هـ )

محمد بن عبدالله بن عمر بن بازیار قمی بغدادی، ملقب به ابن بازیار.

پدرش اهل طبرستان1 و یکی از سرداران متوکل عباسی (خلافت 232 ـ 247هـ ) بود که در سال 273 هـ درگذشت.2 هنگامی که متوکل فدک را از فرزندان حضرت فاطمه(علیها السلام) پس گرفت، آن را به پدر محمد، عبدالله بن بازیار اقطاع داد.3 محمد از دانشمندان علم نجوم و شاگرد حبش حاسب4 احمد بن عبدالله مروزی (م حدود 220هـ ) و ابومعشر جعفر بن محمد بلخی (م 272 هـ ) بود.5 ابن طاووس وی را قمی و از عالمان شیعه شمرده است.6 ابن بازیار در زمان خود سرآمد علم نجوم بود ودر این زمینه کتاب هایی همچون الاهویه (هفت مقاله)، الموالید و تحویل سنیها و القرانات و تحویل سنی العالم7 را نوشت که این کتاب آخری با عنوان جمل من دلالات الاشخاص العالیة عن الاحداث الکائنة فی الکون و الفساد هم شهرت دارد. عنوان القرانات و الدول و الملل هم که در فرج المهموم آمده، نام دیگر آن است.8 الندیم کتاب الاهویه را نوزده مقاله دانسته و در جای دیگری کتاب الجوارح را هم از او می داند.9 برخی از پژوهشگران از مندرجات تنها کتاب چاپ شده ابن بازیار یعنی القرانات چنین استنباط می کنند که به جز الجوارح، دیگر نام ها مربوط به یک کتاب است.10 اسماعیل پاشا و به تبع او عمر رضا کحاله وفات محمد را در حدود 245 هـ آورده اند11 که با توجه به سال مرگ پدرش در سال 273 هـ و زنده بودن برادرش علی در سال 331 هـ ،12 تاریخ مذکور چندان منطقی به نظر نمی رسد. از سوی دیگر پدر و برادرش اهل بغداد و هر دو در نگاه اهل سنت موثق هستند.13 بنابراین، شیعه و قمی بودن ابن بازیار نیاز به بررسی بیشتری دارد.

پی نوشت ها

[1] ـ کشف الغمه 2/117.
[2] ــ تاریخ مدینة دمشق 31/234.
[3] ــ شرح نهج البلاغه 16/217.
[4] ــ الفهرست (الندیم) 334.
[5] ــ فرج المهموم 128.
[6] ــ همان کتابخانه ابن طاووس 485.
[7] ــ تاریخ الحکماء 188.
[8] ــ کتابخانه ابن طاووس 485.
[9] ــ الفهرست (الندیم) 334 و 377.
[10] ــ دایرة المعارف بزرگ اسلامی 3/89.
[11] ــ هدیة العارفین 2/14 معجم المؤلفین 10/228.
[12] ــ تاریخ بغداد 12/5.
[13] ــ همان 12/5 و 10/24.*

دیگر منابع: اعیان الشیعه 9/384 فرهنگ زندگی نامه ها 1/291 تاریخ الادب العربی (بروکلمان) 4/205 الذریعه 17/66.

محمد ـ کاتب (زنده در اوایل قرن سوم هجری)

محمد بن ابی امیة بن عمرو کاتب.

در اصل از بصره و از موالی بنی امیة بن عبدشمس1 و از شاعران و کاتبان ظریف بغداد بود که در عصر مأمون عباسی (خلافت 198 ـ 218هـ ) می زیست2 و کاتب عباس بن فضل بن ربیع بود.3 برادران و نزدیکان او همگی اهل شعر و شاعر بودند، لذا اشعار آنها مخلوط شده است. همچنین روایات و اقوال در نسب آنها نیز مختلف آورده شده است، الا اینکه محمد بن ابی امیه از جهت شهرت و شعر معروف تر از دیگران می باشد و بقیه از این جهت از اعتبار کمتری برخوردار هستند.4 مجموعه ای حاوی پنجاه برگ شعر اثر اوست.5

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ بغداد 2/85.
[2] ــ تاریخ التراث العربی 2/4/205.
[3] ــ المنتظم 9/210.
[4] ــ تاریخ بغداد 2/85.
[5] ــ الفهرست (الندیم) 185.*

دیگر منابع: الاغانی 19/52 و 23/80 تاریخ الطبری 11/635 المنتظم 1/140 طبقات الشعراء (ابن معتز) 322 العقد الفرید 6/255.

محمد ـ کاتب (م قرن سوم هجری)

محمد بن امیة بن ابی امیة بن عمرو کاتب.

پسر برادر محمد بن ابی امیه است. او فردی کاتب و شاعری