ظریف بود واز اشعاری ساده و روان برخوردار بود.1 محمد معاصر ابوالعتاهیه، شاعر بزرگ عباسی (م 213هـ ) و ندیم ابراهیم بن مهدی (م 224هـ ) بود و گاهی با علی بن هشام نیز معاشرت داشت. او همچنین از خط و بیانی زیبا برخوردار بود.2 بسیاری بین او و عمویش اشتباه نموده و اشعار این دو را با یکدیگر مخلوط کرده اند.3 گفته شده که دیوان شعر او پنجاه برگ می باشد.4

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ بغداد 2/86.
[2] ــ الاغانی 12/145.
[3] ــ تاریخ بغداد 2/86.
[4] ــ تاریخ التراث العربی 2/4/205.*

دیگر منابع: البدایة و النهایه 10/212 العقد الفرید 2/358 البیان و التبین 1/404 معجم الشعراء 318 الوافی بالوفیات 2/229.

محمد ـ کاتب (م 287هـ )

ابوالفضل محمد بن احمد بن عبدالحمید کاتب، معروف به ابن عبدالحمید.

از دانشمندان سیره نویس بوده1 و در ادبیات عرب نیز مهارت داشته است.2 در دستگاه حکومت و خلافت معتضد عباسی (خلافت 279 ـ 289هـ ) در پست های مختلف خدمت می کرد.3 مدتی ریاست اداره و سازمان کشاورزی و باغات را بر عهده داشت و زمانی عهده دار مسئولیت ادارات و امورات کل کشور بود. ابن عبدالحمید در سال 287 هـ درگذشت.4 کتاب اخبار خلفاء بنی العباس تألیف اوست.5

پی نوشت ها

[1] ـ معجم الادباء 17/135.
[2] ــ دائرة المعارف الشیعیة العامه 16/205.
[3] ــ تاریخ التراث العربی 1/2/155.
[4] ــ تاریخ الطبری 10/31 و 75.
[5] ــ الفهرست (الندیم) 120.*

دیگر منابع: الوزراء و الکتّاب 281 لغت نامه دهخدا 1/291.

محمد ـ کاتب (200 ـ 279هـ )

ابو جعفر محمد بن ازهر بن عیسی کاتب بغدادی.

منابع نام وی را با عناوین مختلفی چون محمد بن ازهر، جعفر بن محمد بن ازهر و جعفر بن ابی محمد بن ازهر آورده اند. در برخی منابع این عناوین جداگانه آورده شده و مطالب مندرج در همه عناوین یکی است.1 وی در سال 200 هـ به دنیا آمد. از دوره کودکی و رشد و آموزش و نیز فعالیت او چیزی در اختیار نیست، جز آنکه گفته اند که از ابن اعرابی،2 فضل بن دکین، ابوولید طیالسی و عمرو بن مرزوق روایت کرده3 و محمد بن خلف وکیع، احمد بن فضل بن خزیمه و ابوبکر شافعی از وی روایت کرده اند. ابن ازهر از تاریخ نگاران مشهور بود که به گردآوری اخبار و تاریخ همت گمارد.4 سرانجام به سال 279 هـ وفات یافت و کتاب التاریخ را از خود به جای گذاشت،5 هر چند اثری از آن باقی نمانده است.

پی نوشت ها

1ـ الوافی بالوفیات 2/186 و11/142. 2ـ الفهرست(الندیم) 126. 3ـ تاریخ بغداد 2/83. 4 ـ معجم الادباء 7/186 و 18/5.
[5] ــ هدیة العارفین 1/252.

دیگر منابع: ریحانة الادب 7/380 معجم المؤلفین 3/144 و 9/37 لغت نامه دهخدا 1/260 فرهنگ زندگی نامه ها 1/269.

محمد ـ کاتب (243 ـ 296هـ )

ابوعبدالله محمدبن داود بن جراح کاتب، ابن جراح.

وی در سال 243 هـ به دنیا آمد و از ابویعلی زکریا بن یحیی بن منقری، عمر بن شبه نمیری و عبیدالله بن سعد زهری روایت کرده و احمد بن عبدالله بن عمار، قاضی عمر بن حسن بن اشنائی و دیگران از او روایت نقل کرده اند. رجال نویسان اهل سنت او را آشنا به تاریخ، نویسنده و وزیر در ایام خلافت المهتدی بالله و عبدالله بن معتز (خلافت 255 ـ 256هـ ) دانسته اند.1 وی در سال 296 هـ در بغداد از دنیا رفت.2 آثار او عبارت اند از: الورقه فی اخبار الشعراء الشعر و الشعراء من سمی من الشعراء عمراً علی مثال کتاب ابن هفان الوزراء3 و الزهره.4 از مجموعه آثار وی آشکارا به دست می آید که او در شعر و تاریخ شاعران توانایی داشته است.

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ بغداد 2/320.
[2] ــ الکامل فی التاریخ 8/55.
[3] ــ الفهرست (الندیم) 142.
[4] ــ هدیه العارفین 2/22.*

دیگر منابع: الاغانی 15/275 الاعلام 6/120 شذرات الذهب 2/225 الوافی بالوفیات 3/61 معجم المؤلفین 9/295 العبر 1/432 المنتظم 13/91 تاریخ اسلام 22/263 البدایة و النهایه 11/110 فوات الوفیات 3/353 الذریعه 25/66.

محمد ـ کاشانی (م 280هـ )

ابوبکر محمد بن اسحاق کاشانی.

وی اهل کاشان و داودی مذهب1 بود و بعدها به مذهب شافعی