سلیمان بن رشید،6 زیاد بن ابی حلال7 و ابوسمینه محمد بن علی صیرفی کوفی دانش آموخته و حدیث کرده است.8 نجاشی می نویسد: ماجیلویه از فقها و محدثان بزرگ امامیه در قم بود و در ادبیات و شعر و علوم غریبه نیز دستی داشت و فردی موثق به شمار می آمد.9 از شاگردان و راویان او کسانی چون محمد بن ابی عبدالله انصاری،10 محمد بن علی ماجیلویه (پسر برادرش)11 و محمد بن حسن بن ولید را می توان نام برد.12 آثار وی عبارت اند از: المشارب ویژه احادیث پیامبر(صلی الله علیه وآله) الطب و تفسیر حماسة ابی تمام.13

پی نوشت ها

[1] ـ رجال ابن داود 289.
[2] ــ رجال النجاشی 2/139.
[3] ــ معانی الاخبار 112. 4 ـ صفات الشیعه 17.
[5] ــ التحصین 625.
[6] ــ المحاسن 2/379. 7 ـ اختیار معرفة الرجال 147.
[8] ــ کامل الزیارات 58.
[9] ــ رجال النجاشی 2/251.
[10] ــ جمال الاسبوع 98.
[11] ــ کمال الدین و تمام النعمه 269.
[12] ــ کامل الزیارات 58.
[13] ــ رجال النجاشی 2/251.*

دیگر منابع: تنقیح المقال 2/64 الذریعه 4/348 منهج المقال 277 معجم رجال الحدیث 14/296 حاوی الاقوال 2/185 نقد الرجال 285 ریحانة الادب 5/143 قاموس الرجال 8/9 مستدرکات علم رجال الحدیث 6/393 مجمع الرجال 5/123 الوجیزه 89 خلاصة الاقوال 157.

محمد ـ ماهانی (حدود 210 ـ 275هـ )

ابوعبدالله محمد بن عیسی ماهانی.

وی ریاضیدان، مهندس و از علمای مهم دوره خود بود.1 ابوالقاسم قربانی در شرح حال وی می نویسد: ماهانی اهل ماهان کرمان بود و در بغداد زندگی می کرد و حدود 210هـ به دنیا آمد. او منجمی زبردست بود و بسیاری از دانشمندان بزرگ از جمله ابن یونس در زیج کبیر حاکمی و خیام در کتاب جبر و مقابله از ماهان نام برده اند. سپس می افزاید: وی مقدمه ارشیمدس را که در شکل چهارم از مقاله دو کتاب خود که موسوم به کره و استوانه است، تحلیل نمود و آن را براساس معادله جبری حل کرده که به معادله ماهانی شهرت دارد و ابن یونس در زیج کبیر از رصدهای او استفاده کرده است. همچنین ماهانی 26 قضیه از مقاله اول اقلیدس را که بدون احتیاج داشتن به برهان خلف می توان آنها را ثابت کرد، تحلیل و جمع آوری کرده است.2 بروکلمان فعالیت ماهانی را در رصد کردن ستارگان، بین سال های 239 تا 252هـ می داند که به کسوف و خسوف و نزدیکی زمان ستارگان می پرداخته است.3 سال وفات او را قبل از سال 260 4 تا حدود 275هـ ذکر کرده اند.5 آثار او عبارت اند از: رسالة فی عروش الکواکب رسالة فی النسبة کتابی درباره مقاله اول اقلیدس و همچنین شرحی بر مقاله پنجم او6 و شرح الکتاب العاشر لأقلیدس، مقاله فی معرفة السمت لایّ ساعه أردت و فی ایّ موضع أردت.7

پی نوشت ها

[1] ـ الفهرست (الندیم) 331.
[2] ــ زندگی نامه ریاضیدانان دوره اسلامی 431 و 432.
[3] ــ تاریخ الادب العربی 4/169.
[4] ــ معجم المؤلفین 11/107.
[5] ــ زندگی نامه ریاضیدانان دوره اسلامی 431.
[6] ــ الفهرست (الندیم) 331 و 335.
[7] ــ تاریخ الادب العربی 4/169.*

دیگر منابع: تاریخ الحکماء 284 لغت نامه دهخدا 12/17689 کشف الظنون 1/138 موسوعة علماء الریاضیات 280.

محمد ـ مبرد (210 ـ 285هـ )

ابوالعباس محمد بن یزید بن عبدالاکبر بن عمیر ازدی ثمالی بصری مبرد یمانی.

اهل بصره و محل سکونتش بغداد بود.1 در سال 210 و به قولی 207هـ دیده به جهان گشود. نسب او به ثماله که طایفه ای از ازد بود، می رسد. مبرد خود را اصالتاً یمنی می دانست و بر همین اساس دختر حفصی، مغنی، را که از بزرگان یمن بوده، به عقد خود در آورد. او نحو را از بزرگانی چون ابوعثمان مازنی و ابوعمر جرمی فرا گرفت2 و از مازنی سجستانی و سایر ادبای عصر خویش روایت کرده است.3 او را فردی زبان آور، اخباری، علامه، فصیح، ثقه و خوش چهره معرفی کرده اند.4 افرادی چون نفطویه، صولی، احمد دینوری و اسماعیل صفار از وی روایت کرده اند.5 گویند که چون مازنی کتاب الالف و اللام را تألیف کرد، چند مسأله مشکل آن را از مبرد پرسید و چون او به صورتی بسیار نیکو پاسخ داد، مازنی گفت: برخیز که تو مبرِّد، یعنی اثبات کننده حق می باشی. سپس کوفیان حرکت راء را تبدل به فتحه کردند و بر این اساس، وی به «مبرَّد» مشهور گردید.6 ابن خلکان وجوه دیگری را نیز برای این نام گذاری ذکر کرده است.7 به نوشته الندیم، مبرَّد بخش اول کتاب سیبویه را نزد جرمی، و بخش آخر آن را نزد مازنی قرائت کرد.8 وی تا سال 246هـ در بصره می زیست، سپس به درخواست متوکل خلیفه عباسی (خلافت 232 ـ 247هـ ) به «سر من رأی» (سامرا) رفت و چون متوکل در سال 247هـ به قتل رسید، به