رجال شناسان او را موثق و قلیل الحدیث دانسته اند.1 مسلّی با واسطه عبدالله بن عبید از امام صادق(علیه السلام)روایت دارد. افرادی چون ایوب بن نوح و حمید از او روایت نمودند.2 شیخ طوسی او را در زمره افرادی که از ائمه(علیهم السلام)روایت نکرده اند، آورده و می افزاید: وی در سال 266هـ وفات یافت و فرزندش بر او نماز گزارد.3 کتاب النوادر اثر اوست.4 بیش از این اطلاعی در خصوص وی به دست نیامد.

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 2/234.
[2] ــ معجم رجال الحدیث 16/258.
[3] ــ رجال الطوسی 499.
[4] ــ الفهرست (طوسی) 152.*

دیگر منابع: رجال ابن داود 320 جامع الرواة 2/144 هدایة المحدثین 242 منهج المقال 303 تنقیح المقال 3/146 نقد الرجال 318 مجمع الرجال 5/249 خلاصة الاقوال 155 دائرة المعارف الشیعیة العامه 16/497 معالم العلماء 108 الذریعه 24/339.

محمد ـ مصری (م 268هـ )

ابوعبدالله محمد بن عبدالله بن عبدالحکم مصری.

در سال 182هـ در مصر به دنیا آمد و در زمینه علم حدیث و فقه که از علوم رایج آن روزگار بود، به مراتب بالایی دست یافت. حدیث را نزد بزرگانی همچون ابنوهب، ابن ضمره، ابن ابی فدیک و بسیاری دیگر فرا گرفت و فقه را از محضر پدرش و محمد بن ادریس شافعی آموخت.1 او علاوه بر فقه شافعی، در فقه مالکی نیز فردی صاحب نظر بود، از این جهت پیروان هر دو مذهب می کوشیدند تا نام وی را در زمره فقهای خویش به شمار آورند. سبکی می نویسد: ابوعبدالله مدتی با امام شافعی مصاحبت داشت و از وی تلمذ می کرد و به جهت تیز هوشی و پشتکاری که در فراگیری فقه داشت، مورد توجه و عنایت شافعی بود.2 از طرفی قاضی عیاض3 و ابن فرحون او را در زمره فقها و محدثان مالکی مذهب که آوازه علمی و فقهی خاص داشت، به حساب آورده و در توصیفش مطالبی نقل کرده اند. به هر حال وی از محدثان موثق و راستگو بود و شاگردان بسیاری را تربیت کرده است که به نوشته ابن فرحون، برخی از این دانش پژوهان از مغرب زمین و دیار اندلس در حلقه تدریس وی شرکت می کردند.4 از میان این شاگردان اسامی بسیاری چون نسائی، ابن خزیم و عبدالرحمان بن ابی حاتم به چشم می خورد.5 ابواسحاق شیرازی می نویسد: ابوعبدالله در جریان مسأله خلق قرآن به طرفداری از آن متهم شد، لذا او را به بغداد احضار کردند تا نزد احمد بن ابی داود قاضی بر مخلوق بودن قرآن اعتراف کند، اما او پاسخ مناسبی نداد و به مصر بازگردانده شد و از آن پس، ریاست علمی مالکی را در آن سرزمین به دست گرفت.6 در این زمینه برخی معتقدند که وی پس از ردّ خواسته ابن ابی داود مورد ضرب و شتم قرار گرفت و سپس متواری گشته و مدتی به زندگانی پنهانی روی آورد.7 به هر حال وی در نیمه ذی قعده سال 268 یا 269 در مصر از دنیا رفت و در کنار قبر پدر و برادرش عبدالرحمان، در جوار آرامگاه امام شافعی در مصر به خاک سپرده شد.8

ابو عبدالله دارای آثار و تألیفات فراوانی بوده که از این قرارند: احکام القرآن الوثائق و الشروط الرد علی الشافعی فیما خالف فیه الکتاب و السنّة الرد علی اهل العراق ادب القضاة الدعوات و البینات اختصار کتب اشهب السبق و الدین الرد علی بشر المریسی الصوم الکفاله الرجوع عن الشهادات المؤیدات مجالس (که مربوط به مجالس خود او در چهار جزء است) و کتاب مختصری که پدرش تألیف کرده و ابوعبدالله اضافاتی به آن افزوده9 السنن علی مذهب الشافعی10 النجوم المولدات11 تاریخ مصر مصابیح الظلم12 معرفة علوم الحدیث و کمیّة اجناسه13 و سیرة عمر بن عبدالعزیز.14

پی نوشت ها

[1] ـ تذکرة الحفاظ 2/546.
[2] ــ طبقات الشافعیة الکبری 2/68.
[3] ــ ترتیب المدارک 3/65.
[4] ــ الدیباج المذهب 330 و 331
[5] ــ سیر اعلام النبلاء 12/500.
[6] ــ طبقات الفقهاء 99.
[7] ــ تاریخ الاسلام 2/170.
[8] ــ وفات الاعیان 4/193.
[9] ــ ترتیب المدارک 3/64.
[10] ــ الفهرست (الندیم) 265.
[11] ــ طبقات المفسرین 2/179.
[12] ــ هدیة العارفین 2/18.
[13] ــ معجم المؤلفین 10/323.
[14] ــ الاعلام 6/223.*

دیگر منابع: المنتظم 12/220 العبر 2/386 میزان الاعتدال 3/611 الجرح و التعدیل 7/301 الوافی بالوفیات 3/338 تقریب التهذیب 2/178 شذرات الذهب 2/154 طبقات الحفاظ 245 ایضاح المکنون 2/29 النجوم الزاهرة 3/44.

محمد ـ مصری (م 275هـ )

ابوعبدالله محمد بن اصبغ بن فرج مالکی مصری، ابن اصبغ.

اطلاعات چندی از وی در اختیار نیست. آورده اند که مفتی دیار مصر و یکی از فقهای بزرگ مذهب مالکی بود. فقه را نزد پدر خویش آموخت و کسانی همچون محمد بن فطیس و ابوبکر بن خلال از وی