234هـ در بصره از دنیا رفت.3 بنابراین ولادت وی در دهه پنجم قرن دوم رخ داده است. به هر حال کتاب تفسیر القرآن اثر بر جای مانده از اوست.4

پی نوشت ها

[1] ـ الجرح و التعدیل 7/213. 2 ـ سیر اعلام النبلاء 10/660. 3 ـ الطبقات الکبری 7/308.
[4] ــ معجم المفسرین 2/500.*

دیگر منابع: تذکرة الحفاظ 2/467 تاریخ الاسلام 17/312 تهذیب الکمال 24/534 العبر 1/330 خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 9/79 الثقات 9/85 الوافی بالوفیات 2/259 البدایة و النهایه 10/312 تقریب التهذیب 2/148 التاریخ الکبیر 1/49.

محمد ـ منجم (م 259هـ )

ابوعبدالله محمد بن موسی بن شاکر منجم بغدادی، ابن شاکر.

در خراسان متولد شد و در بغداد رشد و نمو کرد.1 وی و دو برادرش احمد و حسن که نقشی جدی در تاریخ فرهنگ اسلامی آفریدند، به بنی موسی مشهورند و همگی از نظر علمی نامورند. اینان در علوم مختلف زمان خویش از جمله هندسه، مکانیک و چگونگی جابجایی اشیای سنگین، موسیقی، نجوم و علوم قدیمه مهارت پیدا کردند.2 زمان مأمون نمایندگانی جهت فراگیری علوم قدیمه به روم فرستاده شدند که از جمله آنها بنی موسی بودند.3 ذهبی می نویسد: مأمون این سه برادر را برای کار در رصدخانه و اندازه گیری مساحت دنیا به خدمت گرفت و آنها توانستند مسافت کره زمین را در 24 هزار میل محاسبه کنند. همو می افزاید: آنها صاحب ثروت و اموال فراوانی بودند و در راه دستیابی به هندسه و تألیفاتی که در این زمینه نگاشته شده بود، تلاش فراوانی نمودند و با فراخوانی مترجمان، آنها را به عربی ترجمه کردند. محمد در نهایت به سال 259هـ از دنیا رفت.4 از وی آثار بسیاری ذکر شده است که عبارت اند از: الحرکة الفلک الاولی الشکل الهندسی الذی بیّن جالینوس امره اولیه العالم اصلاح هشت مقاله از آخر کتاب حیلة البرء کتاب الثلث کتاب علی مائیة الکلام الجزء5 و معرفة مساحة الاشکال البسیطه و الکریه6 رسم المعمور من البلاد7 مخروطات بلینوس و کتاب فی اوّل العلل.8

پی نوشت ها

[1] ـ زندگی نامه ریاضیدانان دوره اسلامی 147. 2 ـ الوافی بالوفیات 5/84. 3 ـ الفهرست (الندیم) 304. 4 ـ سیر اعلام النبلاء 12/339. 5 ـ الفهرست (الندیم) 331 و 348. 6 ـ کشف الظنون 2/1739. 7 ـ الاعلام 7/116.
[8] ــ تاریخ الحکماء 316.*

دیگر منابع: وفیات الاعیان 5/161 تاریخ الاسلام 19/323 المختصر فی اخبار البشر 2/49 عیون الانباء 283 تاریخ الادب العربی (بروکلمان) 4/166 معجم المؤلفین 12/63 هدیة العارفین 2/16.

محمد ـ منقری (قرن سوم هجری)

ابوجعفر محمدبن سلیمان بن داود منقری جوهری بصری مصری.

معاصر با یحیی بن معین محدث و مورخ مشهور (م 233هـ ) بود و به گفته خودش، او را ملاقات نموده و از وی مطالبی را نقل کرده است.1 منقری محدث بود و جهت کسب دانش به سرزمین های مختلفی مسافرت کرد. در انطاکیه از ابن عمر حوضی و ابو ولید حدیث شنید2 و در دمشق از شیوخ بسیاری چون سلیمان بن حرب (م224هـ )، ابوحاتم سجستانی (م 248هـ ) و ابراهیم بن جنید بهره برده و به نقل حدیث پرداخت، چنان که افرادی همانند محمد بن حریم، محمد بن سلیمان بن احمد و عباس بن علی بن فضل هاشمی از شاگردان او بوده و از وی روایت کرده اند.3 ابن حجر می نویسد: ابن حبان وی را تضعیف کرده و می گوید: چون جوهری احادیثی را به ثقات نسبت می داد، لذا مورد اعتماد نبوده و استناد به روایات او سزاوار نیست.4 منقری دارای اثری در تاریخ بوده که مسعودی آن را گزارش کرده است.5 تاریخ درگذشت وی روشن نیست، ولی با توجه به سال مرگ اساتیدش به دست می آید که او هم در قرن سوم می زیسته و به احتمال زیاد در همان قرن در گذشته است.

پی نوشت ها

[1] ـ سیر اعلام النبلاء 10/363.
[2] ــ لسان المیزان 5/187.
[3] ــ تاریخ مدینة دمشق 53/119. 4 ـ لسان المیزان 5/187.
[5] ــ مروج الذهب 1/13.

دیگر منابع: الاکمال 6/103، پاورقی 1 تاریخ الاسلام 20/446 مختصر تاریخ دمشق 22/194 تاریخ مدینة دمشق 31/336.

محمد ـ مهدی (127 ـ 169هـ )

ابوعبدالله محمد بن عبدالله بن محمد بن علی عباسی المهدی بالله هاشمی.

در سال 121هـ در حُمیمه،1 از توابع عمّان در اطراف شام2 متولد شد وبرخی ولادت او را در شهر ایذه، ایذج شهری بین خوزستان و