آن را در سال 271هـ و نیز اواخر قرن سوم هم ذکر کرده اند اما رجالیون اهل سنت به نقل از ابوعلی جبایی (م303هـ ) آورده اند که سلطان وقت، در پی دستگیری ابوعیسی و ابن راوندی برآمد. ابن راوندی گریخت ولی ابوعیسی دستگیر و زندانی شد و در زندان درگذشت. ممکن است این گزارش برای تأیید زندیق بودنش ساخته شده باشد. چون در هیچ کدام از منابع شیعی، به اسارت او اشاره نشده است. به جز کتاب های السقیفه، المجالس و المقالات، سایر نوشته های ابوعیسی وراق عبارت اند از: الامامة الکبیر الامامة الصغیر اقتصاص مذاهب اصحاب الاثنین و الرد علیهم الرد علی النصاری الکبیر الرد علی النصاری الاوسط الرد علی النصاری الاصغر الرد علی المجوس الرد علی الیهود الحدث الغریب المشرقی النوح علی الحیوان الحکم علی سورة لم تکن و کتاب نقض العثمانیه که هم به وی و هم به شاگردش ثبیت بن محمد نسبت می دهند.

پی نوشت ها

[1] ـ الفهرست (الندیم) 216.
[2] ــ رجال النجاشی 1/280.
[3] ــ المنتظم 13/109 لسان المیزان 5/412 الفهرست (الندیم) 216.
[4] ــ الفهرست 401.
[5] ــ همان 214 ـ 217.
[6] ــ دائرة المعارف بزرگ اسلامی 6/82.
[7] ــ الرواشح السماویه 55.
[8] ــ همان دائرة المعارف 6/82.
[9] ــ الرسائل العشر 121.
[10] ــ مروج الذهب 4/22 و 23 تاریخ الاسلام 18/477.
[11] ــ الرواشح السماویه 55.
[12] ــ الافصاح 207.
[13] ــ رجال النجاشی 2/281 الذریعه 21/388.
[14] ــ رسائل المرتضی 3/224 مروج الذهب 4/23 الآثار الباقیه 343، 352 و 776 المجدی فی انساب الطالبین 14.
[15] ــ رجال ابن داود 334.
[16] ــ الرواشح السماویه 55.
[17] ــ رجال النجاشی 1/293.
[18] ــ الذریعه 1/361.
[19] ــ مروج الذهب 4/22 و 23.
[20] ــ دانشنامه ایران و اسلام 8/1084.
[21] ــ سیر اعلام النبلاء 14/60 تاریخ الاسلام 22/86 البدایة و النهایه 11/128.
[22] ــ الفهرست (الندیم) 216.
[23] ــ رجال النجاشی 2/281.
[24] ــ همان 1/293.

دیگر منابع: التنبیه و الاشراف 342 معالم العلماء 137 جامع الرواة 2/212 بحار الانوار 3/212 اعیان الشیعه 10/83 تنقیح المقال 3/198 معجم رجال الحدیث 17/218 الاعلام 7/128 معجم المؤلفین 12/85 ریحانة الادب 6/313.

محمد ـ وقار (م 269هـ )

ابوبکر محمد بن زکریا بن یحیی وقار مصری.

فردی حافظ، محدث و فقیه، بر مذهب مالک1 و از اهالی مصر بود. فقه را نزد پدرش زکریا، ابن عبدالحکم و اصبغ آموخت و کسانی چون اسحاق بن ابراهیم، محمد بن مسلم بن بکار و ابوطاهر محمد بن جعفر برسیمی از او روایت نقل کردند.2 ابوبکر راجع به مالک غلو می کرد و نسبت به او در مقابل ابوحنیفه متعصب بود.3 او در رجب سال 269 و به نقلی، سال 263 یا 264هـ درگذشت.4 تألیفات وی عبارت اند از: کتاب السنّة و دو کتاب مختصر در فقه که بزرگ ترین آنها شامل 17 جزء بوده است. اهل قیروان مختصر ابوبکر بن وقار را به مختصر ابن عبدالحکم ترجیح می دادند.5

پی نوشت ها

[1] ـ معجم المؤلفین 10/8.
[2] ــ دیباج المذهب 333.
[3] ــ طبقات الفقهاء 151.
[4] ــ ترتیب المدارک 3/91.
[5] ــ همان.*

دیگر منابع: هدیة العارفین 2/18.

محمد ـ هاشمی (زنده در قرن دوم هجری)

محمد بن عبداللّه هاشمی.

از محدثان امامیه است،1 ولی از ائمه(علیهم السلام) روایتی ندارد.2 عمرو بن سعید مدائنی صحابی امام هشتم(علیه السلام)3 از او، و ایشان از احمد بن یوسف روایت کرده است.4 هاشمی کتابی داشته که قمی ها و از جمله محمد بن عبداللّه بن هلال آن را روایت کرده اند.5 گفته شده که روایت قمی ها از محمد، دلیل بر عظمت و وثاقت اوست.6 برخی احتمال داده اند که وی همان محمد بن عبداللّه بن علی بن حسین بن علی بن ابی طالب هاشمی مدنی یا محمد بن عبداللّه بن محمد بن ابی کرام جعفری است7 که شیخ طوسی آنان را ذیل اصحاب امام صادق(علیه السلام)آورده است.8 در هر صورت ایشان از رجال قرن دوم خواهد بود، چون راوی او معاصر امام هشتم(علیه السلام)بوده است.

پی نوشت ها

[1] ـ تنقیح المقال 3/147.
[2] ــ رجال ابن داود 321.
[3] ــ رجال النجاشی 2/133. 4 ـ جامع الرواة 2/145. 5 ـ رجال النجاشی 2/256.
[6] ــ تنقیح المقال 3/147. 7 ـ مجمع الرجال 5/246 و 247.
[8] ــ رجال الطوسی 276.

دیگر منابع: منهج المقال 304 الذریعه 6/363 معجم رجال الحدیث 16/260.

محمد ـ هاشمی (زنده در قرن اول هجری)

محمد بن خالد هاشمی.

به نوشته مسعودی، مورخ مشهور (م 346هـ ) وی از جمله کسانی