است که در موضوع تاریخ، اثری با نام السیر و الاخبار دارد.1 بیش از این اطلاعی از او به دست نیامد، جز آنکه در برخی منابع شیعی و اهل سنت از فردی به همین نام یاد شده که راوی بوده و در سلسله روات بعضی از اخبار واقع شده است،2 ولی به دلیل اینکه قرینه ای بر اتحاد این دو فرد وجود ندارد، اظهار نظر قطعی خالی از اشکال نیست. به هر حال او از نویسندگان و مورخان قرون نخستین به شمار می رود.

پی نوشت ها

[1] ـ مروج الذهب 1/15.
[2] ــ الخصال 640 تاریخ مدینة دمشق 52/379 میزان الاعتدال 3/535.*

دیگر منابع: لسان المیزان 5/153 تهذیب الکمال 1/324 الجرح و التعدیل 7/244 بحارالانوار 35/33 المستدرک (حاکم) 1/114 و 2/52.

محمد ـ هاشمی (19
[1] ـ 282هـ )

ابوعبدالله محمد بن قاسم بن خلاّد ضریر هاشمی، معروف به ابوالعیناء.

نیای وی از یمامه و از موالی منصور عباسی (خلافت 136 ـ 158هـ ) بود و به سال 191هـ در اهواز متولد شد و در بصره رشد و کمال یافت. او در این شهر به تحصیل و فراگیری علوم صرف و نحو، لغت، فقه و دیگر مقدمات علوم پرداخت و از محضر ابوسعید اصمعی، ابن مثنی، ابوعاصم نبیل، ابوزید انصاری، محمد بن عبیدالله عتبی و دیگران دانش آموخت1 و میان او و ابوعلی بصیر و ابوهفان مراسالات و مباحثاتی بوده است.2 گروهی از بصریان اتهامی چند از جمله رافضی بودن بر او بستند و او را سخت آزرده و از بصره راندند. وی ناگزیر به سامرا نزد قاضی ابوولید احمد بن بی دؤاد رفت. وی در این سفر از دو چشم نابینا شد و ظاهراً به همین علت او را ابوالعیناء خوانده اند، چنان که ضریر نیز نامیده شده است. وی پس از آن دیگر به بصره بازنگشت و از آنجا راهی بغداد شد و در آنجا به تدریس و روایت حدیث پرداخت.3 او حدود پنجاه سال به این امر اشتغال داشت.4 از شاگردان او احمد بن محمد بن عیسی مکی، ابوعبدالله حکیمی، محمد بن یحیی صولی و دیگران را می توان نام برد.5 گفته اند که وی از کودکی حافظ قرآن،6 شاعری فصیح و در زبان آوری و حاضرجوابی مشهور بود. افراد حتی امیران سپاه با همه اقتدارشان از گزند زبان وی در امان نبودند.7 ابوالعیناء نسبت به علویان مهر میورزید و به ائمه اطهار(علیهم السلام)ارادت داشت، چنان که در سامرا با امام حسن عسکری(علیه السلام)دیدار کرد و حضرت به وی عنایت و توجه نمود.8 همین عنایت حضرت نسبت به او موجب شده تا وی را از امامیه و فردی خوش عقیده و نیک سیرت به حساب آورند.9 علاوه بر این، سید مرتضی درباره ماجرای فدک به روایت او استناد کرده است و این، صداقت وی را در شیعه بودن می رساند.10 جد بزرگ ابوالعیناء در زمان حضرت علی(علیه السلام)با لجاجت و نپذیرفتن حق، امام را آزرده خاطر نمود، تا آنجا که مورد نفرین آن حضرت واقع شد.11 آثار او اخبار ابی العیناء که ابن ابی طاهر گردآورده و دیوان شعر در حدود سی ورقه می باشد.12 او سرانجام در جمادی الاخر سال 282 در بصره یا بغداد درگذشت و در بصره دفن شد.13

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ بغداد 3/170.
[2] ــ الفهرست (الندیم) 138.
[3] ــ الامالی (سید مرتضی) 1/302.
[4] ــ وفیات الاعیان 4/347.
[5] ــ تاریخ بغداد 3/170.
[6] ــ لسان المیزان 5/344.
[7] ــ الفهرست (الندیم) 138.
[8] ــ الکافی 1/512.
[9] ــ تنقیح المقال 3/174.
[10] ــ شرح نهج البلاغه 16/249.
[11] ــ وفیات الاعیان 4/347.
[12] ــ الفهرست (الندیم) 138.
[13] ــ تاریخ بغداد 3/179.*

دیگر منابع: معجم الادباء 18/286 ـ 302 تاریخ التراث العربی 2/4/75 زهر الاداب 1/322 نزهة الالباء 120 معجم الشعراء 359 سیر اعلام النبلاء 13/308 المنتظم 7/343 مروج الذهب 4/147 الموشح 50 نشوار المحاضره 1/16 طبقات الشعراء (ابن معتز) 414 و 415.

محمد ـ هاشمی (122 ـ 185هـ )

محمد بن ابراهیم بن محمد بن علی بن عبدالله بن عباس هاشمی عباسی مدنی، معروف به ابن امام.

به سال 122هـ به دنیا آمد1 و صحابی امام صادق(علیه السلام) بود2 و از آن حضرت،3 منصور،4 ابن ابی لیلی و عبدالصمد بن علی5 روایت نقل کرده است. افرادی چون پسرش موسی و نوه اش عبدالصمد بن موسی6 از او روایت نقل کرده اند. وی همسر فاطمه دختر امام صادق(علیه السلام)بود.7 از سوی مهدی عباسی (خلافت 158 ـ 169هـ ) فرماندار دمشق،8 و از طرف رشید (خلافت 170 ـ 193هـ ) فرماندار مکه و امیرالحاج بود.9 همچنین فرماندار مدینه، یمن وجزیره بود.10 وی به دستور منصور، فردی از آل علی(علیه السلام) را در مکه، و همچنین ابن جریج، عباد بن کثیر و ثوری را زندانی کرد.11 ایشان دارای تألیفی به نام نسخة الصادق بوده که آن را از امام صادق(علیه السلام)نقل کرده