نیای بزرگش ابوحفصه از اسیران یهودی اصطخر بود که عثمان خرید و به مروان هدیه کرد،1 از این رو اینان از موالی بنی امیه به شمار می آیند. جدش مروان بن سلیمان (105 ـ 182هـ ) هم شاعر و از اهل بیت(علیهم السلام) و از ستایشگران خاندان عباسی بود.2 وی به خاطر سرودن بیتی غبار العسکر، و به جهت همنامی با جدش مروان اصغر نامیده شد و همانند جدش راه دشمنی آل ابی طالب را پیمود، بدین جهت نزد خلفای بنی عباس به ویژه متوکل (خلافت 132 ـ 147هـ ) تقرب یافت و از ندیمان خاص او بود.3 ابن اثیر هم ابوسمط را از دشمنان علی(علیه السلام) و اهل بیت(علیهم السلام)می داند که به خدمت متوکل درآمد و به همراه دیگر دشمنان اهل بیت(علیهم السلام)متوکل را از قیام علویان بیم داده و از او می خواستند آنان را از خود دور بدارد و هم اینان موجب شدند تا متوکل به علی(علیه السلام)توهین کند.4 مروان از راه سرودن شعر و مدح و ستایش دولتمردان کسب درآمد می کرد و مأمون (خلافت 198 ـ 218هـ )، معتصم (خلافت 218 ـ 227هـ )، واثق (خلافت 227 ـ 232هـ ) و متوکل را مدح نموده و هدایایی دریافت کرده است.5 واثق منطقه سیوح یمامه را که گویا از سوی معتصم وقف فرزندانش بود، به مروان اصغر وعده تیول داده بود، اما ابن زیات، محمد بن عبدالملک بن ابان وزیر معتصم و واثق (م 233هـ ) باعث شد تا او نه تنها صاحب تیول نشود، بلکه به یمامه تبعید شود، تا اینکه متوکل خلیفه، و اوضاع دگرگون شد. ابوسمط با زیرکی قصیده ای در ستایش ابن ابی دؤاد از ندیمان متوکل سرود و در پایان آن از ابن زیات بدگویی کرد. احمد بن ابی دؤاد نزد متوکل، مروان شاعر را مطرح کرد و آن دو بیت را خواند و متوکل دستور داد تا حاضرش کنند. به او گفتند: به خاطر دوستی و علاقه به متوکل، واثق وی را به یمامه تبعید کرده است و شش هزار دینار بدهی دارد. به دستور خلیفه قرض او پرداخت گردید و به سامرا، مرکز خلافت آورده شد. مروان اصغر در دیدار با خلیفه به مدح و ستایش متوکل و ولیعهدان او پرداخت و مبالغ هنگفتی جایزه گرفت و دوباره شعری درباره گشاده دستی خلیفه سرود و متوکل برای نشان دادن بخشندگی اش از او خواست تا حاجتی بخواهد و او هم منطقه سیوح را به عنوان تیول خواست و متوکل در قبال آن، سالی صد درهم به او داد.6 وی در حدود 240هـ درگذشت.7 به گفته الندیم، مجموعه اشعار او 150 ورقه بوده است.8 کسانی چون فرزدق9 و احمد بن محمد کلبی اشعار او را گزارش کرده اند.10

پی نوشت ها

[1] ـ المنتظم 9/69.
[2] ــ همان و طبقات الشعراء (ابن معتز) 393.
[3] ــ معجم الشعراء 321 و 322.
[4] ــ الاعلام 7/209.
[5] ــ الکامل فی التاریخ 7/56.
[6] ــ تاریخ الطبری 7/397 ـ 399.
[7] ــ الاعلام 7/209.
[8] ــ الفهرست (الندیم) 182.
[9] ــ البدایة و النهایه 9/265.
[10] ــ تاریخ بغداد 13/154.*

دیگر منابع: الاعلام 7/209 الکامل فی التاریخ 7/101 تاریخ الطبری 9/230 الاغانی 12/80 تاریخ التراث العربی 2/4/167 وفیات الاعیان 5/193 تاریخ الاسلام 18/495 سیر اعلام النبلاء 8/481 الموشح 371 معجم المؤلفین 12/221.

مروان ـ دینوری (زنده در قرن دوم هجری)

مروان بن قیس دینوری قرشی.

وی از محدثان شیعه و استاد علی بن یعقوب بن حسین هاشمی بوده است.1 ابن داود او را در بخش اول کتاب خود، و جزء خوبان و معتمدان قرار داده است.2 او دارای اثری به نام کتاب الحدیث نیز است.3 تاریخ وفاتش مشخص نیست، ولی از آنجا که حسن بن علی بن فضال (م224هـ ) از علی بن یعقوب هاشمی که راوی از مروان است، روایت کرده، لذا می توان حیات مروان را در قرن دوم دانست.4

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 2/369.
[2] ــ رجال ابن داود 343.
[3] ــ الذریعه 6/366.
[4] ــ رجال النجاشی 132 معجم رجال الحدیث 12/225.*

دیگر منابع: ایضاح الاشتباه 300 نضد الایضاح 328 نقد الرجال 342 جامع المقال 89 جامع الرواة 2/225 منهج المقال 332 معجم رجال الحدیث 18/121 هدایة المحدثین 144.

مروان ـ کوفی (در عصر امام صادق(علیه السلام))

مروان بن مسلم کوفی.

برخی نام پدر او را موسی ذکر کرده اند.1 وی اهل کوفه2 و راوی از امام صادق(علیه السلام) بود.3 او از راویانی همچون برید بن معاویه عجلی، ابن ابی یعفور و عمّار ساباطی روایت کرده است،4 چنان که راویانی مانند حسن بن علی بن فضال،5 بزنطی و ابن ابی عمیر از وی روایت کرده اند.6 رجال شناسان ایشان را توثیق کرده اند.7 او در طریق اسناد بیش از 54 روایت قرار گرفته است.8 کتاب الحدیث9 اثر اوست که علی بن یعقوب هاشمی از آن خبر داده است.10