بزرگواران روایت نموده است.2 یونس بن ظبیان، محمد بن سنان و زهیری از جمله کسانی اند که از او بهره برده اند.3 در مورد شخصیت وی دو نظر وجود دارد که برخی او را از بزرگان اصحاب امام صادق(علیه السلام) و رازدار آن حضرت، از فقهای مورد اعتماد و شایسته4 و از جمله کسانی دانسته اند که امام کاظم(علیه السلام)برخی از امور را به او واگذار کرده بود. او از جانب امام صادق(علیه السلام)ستایش شده و از کسانی بود که در راه ائمه(علیهم السلام)قدم نهاد و راه آنها را می پیمود.5 امام کاظم(علیه السلام)وی را مایه آرامش و آسایش خود دانسته و امام صادق(علیه السلام)تعبیر «هو الوالد بعد الوالد» را در مورد وی به کار برده است.6 برخی دیگر او را فاسدالمذهب دانسته و روایاتش را شایسته اعتماد نمی دانند و او را خطابی،7 پیرو ابوالخطاب اسدی که امامان را خدا می دانست،8خوانده اند. آثار او عبارت اند از: الایمان و الاسلام یوم و لیلة فکر کتاب های فی بدء الخلق و الحث علی الاعتبار وصیة المفضل علل الشرایع9 الاهلیلجة فی التوحید10 ما افترض الله علی الجوارح من الایمان11 التوحید12 و الهفت و الأظلّة.13 او در زمان امام کاظم(علیه السلام)درگذشت و امام برای او طلب رحمت نمود.14

پی نوشت ها

[1] ـ رجال الطوسی 314 و360.
[2] ــ خلاصة الاقوال 258.
[3] ــ جامع الرواة 2/259.
[4] ــ الارشاد 2/216.
[5] ــ الغیبة 345 و 346.
[6] ــ اختیار معرفة الرجال 322 و 509.
[7] ــ رجال النجاشی 2/359.
[8] ــ تاریخ مذاهب اسلام 180.
[9] ــ رجال النجاشی 2/360.
[10] ــ الذریعه 2/484.
[11] ــ همان 19/15.
[12] ــ همان 4/482.
[13] ــ همان 25/237.
[14] ــ اختیار معرفة الرجال 321.*

دیگر منابع: رجال البرقی 34 تنقیح المقال 3/238 قاموس الرجال 9/93 رجال ابن داود 518 معجم رجال الحدیث 18/292 الوجیزه 110 الذریعه 16/4300/482 معالم العلماء 124 الفهرست (طوسی) 169.

مفضّل ـ حنفی (در عصر امام صادق(علیه السلام))

ابوحماد مفضل بن سعید بن صدقه حنفی کوفی.

از اصحاب امام صادق(علیه السلام) بود1 و از آن حضرت روایت نقل کرده است.2 او از سعد بن طریف هم روایات زیادی نقل کرده است. روایتگرانی مانند هارون بن جهم از وی روایت نقل کرده اند.3 ایشان روایتگری امامی بود.4 رجال نویسان درباره شخصیت رجالی اش اظهار بی اطلاعی کرده اند.5 بعضی عبارت «أسند عنه» در رجال شیخ طوسی را نوعی مدح در حق او دانسته اند.6 از او نسخه ای باقی مانده که احمد بن محمد بن سعید آن را گرد آورده و به نام نسخة الصادق مشهور است.7

پی نوشت ها

[1] ـ رجال الطوسی 315 رجال ابن داود 351.
[2] ــ رجال النجاشی 2/361. 3 ـ تنقیح المقال 3/237.
[4] ــ رجال النجاشی 2/361.
[5] ــ تنقیح المقال 3/237.
[6] ــ طرائف المقال 2/353.
[7] ــ رجال النجاشی 2/361.*

دیگر منابع: معجم رجال الحدیث 18/284 نقد الرجال 351 منهج المقال 341 مجمع الرجال 6/122 حاوی الاقوال 4/306 جامع الرواة 2/255 قاموس الرجال 9/91 الذریعه 14/152.

مفضل ـ ضبّی (م 168هـ )

ابوالعباس مفضّل بن محمد بن یعلی بن عامر ضبّی کوفی.

در کوفه به دنیا آمد1 و در بصره سکونت گزید.2 در روزگار خلافت هارون (170 ـ 193هـ ) به بغداد رفت.3 او یکی از اصحاب امام صادق(علیه السلام) بود4 و از قاریانی چون عاصم و اعمش قرائت قرآن را فرا گرفت.5 کسائی، فراء،6 ابوالحسن مدائنی7 و دیگران از او روایت نقل کرده اند. از بین بصریان ابوزید انصاری از او استفاده کرده است.8 ایشان دانشمند،9 آگاه به نحو، شعر و علوم غریبه و روایتگر آداب، سرگذشت ها و تاریخ اعراب بود.10 در نقل روایت مورد اعتماد به شمار می رفت، اما ابوحاتم از رجال نویسان اهل سنت، قرائت و حدیث او را سزاوار ترک دانسته است.11 گویند که او شیعه بوده، ولی این عقیده را مخفی می داشته است.12 محقق تستری او را شیعه زیدی دانسته است.13 وی در قیام ابراهیم بن عبدالله بن حسن، برادر نفس زکیه، بر ضد منصور عباسی (خلافت 136 ـ 158هـ ) شرکت کرد و به اسارت در آمد، ولی خلیفه از او درگذشت.14 آثار او عبارت اند از: الاختیارات کتاب الالفاظ معانی الشعر کتاب العروض المفضلیات و کتاب الأمثال15 که موجود است. سرانجام در سال 168هـ درگذشت.16

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ الادب العربی (بروکلمان) 2/201.
[2] ــ رجال الطوسی 315.
[3] ــ قاموس الرجال 9/106.
[4] ــ رجال الطوسی 315 جامع الرواة 2/261.
[5] ــ غایة النهایه 2/307.
[6] ــ قاموس الرجال 9/106.
[7] ــ غایة النهایه 2/307.
[8] ــ نزهة الالباء 56.
[9] ــ قاموس الرجال 9/106 غایة النهایه 2/307.
[10] ــ بغیة الوعاة 2/297 و 307.
[11] ــ غایة النهایه 2/307.
[12] ــ تنقیح المقال 3/243.
[13] ــ قاموس الرجال 9/106.
[14] ــ الفهرست