منصور ـ لیثی (در عصر امام صادق(علیه السلام))

منصور بن ابی الاسود لیثی کوفی حناط خیاط.

از موالی بنی لیث،1 اهل کوفه2 واز اصحاب امام صادق(علیه السلام)بود.3 از آن حضرت4 و از کسانی چون اسماعیل بن ابی خالد، حصین بن عبدالرحمان، عاصم بن کلیب، عبدالله بن سعید بن ابی سعید، یزید بن ابی زیاد و دیگران روایت کرده است. محدثانی چون اسید بن زید جمال، سعید بن سلیمان واسطی، سعید بن عثمان خزاز، ابونعیم فضل بن دکین، محمد بن سنان عوفی و دیگران از او روایت کرده اند.5 او دارای روایات بسیاری بود و6 از بزرگان شیعه7 و از متکلمان زیدیه به شمار می رفت.8 رجال نویسان ایشان را ثقه دانسته9 و ستوده اند.10 او تاجر بود.11 از آثارش کتاب الحدیث می باشد.12

پی نوشت ها

[1] ـ الطبقات الکبری 6/382.
[2] ــ خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 10/306.
[3] ــ رجال الطوسی 313.
[4] ــ رجال النجاشی 2/353.
[5] ــ تهذیب الکمال 28/519.
[6] ــ الطبقات الکبری 6/382.
[7] ــ تهذیب الکمال 28/519 میزان الاعتدال 4/183.
[8] ــ الفهرست (الندیم) 227.
[9] ــ رجال النجاشی 2/353 الجرح و التعدیل 8/170.
[10] ــ تهذیب الکمال 28/519.
[11] ــ الطبقات الکبری 6/382.
[12] ــ الذریعه 6/368.*

دیگر منابع: رجال ابن داود 353 نقد الرجال 354 منهج المقال 345 تنقیح المقال3/249 الثقات 7/475 التاریخ الکبیر 7/348 تقریب التهذیب 2/214.

منصور ـ نمری (م حدود 190هـ )

ابوالفضل منصور بن سلمة بن زبرقان بن شریک نمری رسعنی بغدادی جزری.

وی اهل جزیره ناحیه راس العین، از مناطق حایل بین دجله و فرات در همسایگی شام بود 1 و از وابستگان قبیله نمر بن قاسط به شمار می رفت و نسبت وی بدین سبب است.2 نمری معاصر کلثوم بن عمرو عتّابی (م 220هـ ) و شاعر مشهور دربار عباسی و از شاگردان برجسته وی بود. دانش خویش از جمله ادبیات و شعر را از او فرا گرفت و در سرودن شعر به روش و طریقت عتّابی مشی می کرد.3 عتّابی، نمری را بسیار دوست می داشت و به دلیل دیانت و قناعت نمری او را ستایش می نمود، اما دیری نپایید که این دوستی به دشمنی مبدل شد.4 در چگونگی ارتباط او با دربار عباسی از جمله هارون الرشید (خلافت 170 ـ 193هـ )، ابوالفرج اصفهانی چنین آورده است که عتّابی از سالیان قبل به دربار هارون راه یافته بود و از شاعران برجسته دربار محسوب می شد، هنگامی که نزد فضل بن یحیی، وزیر هارون لب به تعریف و تمجید از نمری گشود، فضل را بر آن داشت تا از وجود نمری در دربار استفاده کند، بدین جهت دستور داد تا او را که تا آن زمان در جزیره می زیست، به بغداد فرا خوانند. با حضور نمری در دربار، فضل شخصاً او را به هارون معرفی کرد و از آن پس رسماً در زمره خانواده شاعران دربار هارون درآمد.5

شاعر در مدت زمانی که در دربار بود، اشعار بسیاری را در مدح هارون، برخی از بزرگان و اشراف دربار و دیگران سروده و صله هایی دریافت کرده است.6 به گفته برخی نمری چنین وانمود می کرد که از دوستداران بنی عباس و دستگاه خلافت عباسی است و آن را در قالب اشعاری ابراز می کرد، اما سروده های وی درباره دوستی اهل بیت(علیهم السلام)و ماجرای فدک و ستم هایی که به حضرت فاطمه(علیها السلام) روا داشته شده، نمایانگر گرایش واقعی وی به پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) و خاندان اوست. ابن معتز برخی از این سروده ها را آورده است7 و ابن قتیبه نیز بر آن تأکید کرده است.8

ابن حزم اندلسی می نویسد که نمری نخست از حامیان و پیروان خوارج بود و چون به شهر رقّه درآمد و در مجلس درس داود بن کثیر رقّی، صحابی امام صادق و امام کاظم(علیهما السلام) حاضر شد و سخنان رقّی را درباره امامت شنید، متأثر شد و به مذهب امامیه روی آورد. دشمنی و کینه توزی نمری با عتّابی نیز دقیقاً از همین نقطه آغاز شد که عتّابی اشعار ایشان را که در مدح اهل بیت(علیهم السلام)بود، افشا کرده و آن را برای هارون قرائت کرد و این دشمنی تا بدان حد رسید که در هر موقعیتی علیه یکدیگر سخن پراکنی می کردند و به سعایت همدیگر می پرداختند. زمانی که هارون از این ماجرا باخبر شد، به شدت خشمگین شد و به حاکم خراسان دستور داد تا نمری را دستگیر و زبانش را ببرد و سپس به دارش بیاویزد، اما مرگ او را مهلت نداد و قبل از اجرای حکم درگذشت.9

گفته شده که فضل بن ربیع، وزیر هارون از حامیان نمری بود و بارها با وساطت خویش او را از زندان آزاد ساخت و از مرگ رهانید10