سال 166 ق = 782 ـ 783 م

رویدادها

* مهدی عباسی، مسیب بن زهیر را از امارت خراسان عزل و فضل بن سلیمان طوسی رابه جای او گمارد و سیستان را به قلمرو امارت او افزود.

* مهدی، وزیر خود یعقوب بن داوود را عزل کرده، ابوالفضل ربیع بن یونس را به وزارت برگزید.

* مهدی با استفاده از استر و شتر، میان مکه و مدینه ویمن نظام نامه رسانی برقرار کرد. پیش از آن چنین تشکیلاتی برای نامه رسانی وجود نداشت.

* گسترش فعالیت زندیقان و اقدام مهدی به تعقیب آنان در سراسر سرزمین های اسلامی و کشتن گروهی از آنها.

* مهدی برای ولایت عهدی پسرش موسی الهادی و پسر دیگرش هارون الرشید از مردم بیعت گرفت.

* عزل صالح بن داود عباسی از امارت بصره و نصب روح بن حاتم مهلبی به جای او، و سپس عزل او و نصب محمد بن سلیمان عباسی.

* بازگرداندن عبدالله بن سلیمان به یمن و سپس نصب سلیمان بن زید حارثی به جای او.

* نصب یحیی بن داود حرشی به امارت طبرستان.

وقایع نظامی

قیام ها

* اندلس: حسین بن یحیی انصاری، امیر سرقسطه، پیمان خود را با امیر اندلس، عبدالرحمان الداخل نقض و از فرمان او سرپیچی کرد، عبدالرحمان نیز در رأس سپاهی راهی جنگ با او شد و ضمن محاصره سرقسطه و درهم کوبیدن آن با منجنیق شهر را با زور تصرف کرد. آن گاه حسین بن یحیی را کشته، مردم آن جا را تبعید کرده و مجدداً آنها را باز گرداند.

* مغیرة بن ولید بن معاویة، برادرزاده عبدالرحمان الداخل، با همکاری برخی از رهبران که از عموزادگان و یارانش بودند علیه عمویش عبدالرحمان توطئه کرد، ولی طرح آنان برملا شده و همگی به قتل رسیدند.

درگذشتگان

* حسین بن یحیی انصاری.

* حمّاد بن سلمه.

* مطیع بن أیاس.

حسین بن یحیی انصاری

حسین از نوادگان سعد بن عبادة انصاری و والی سرقسطه بود و با سلیمان بن یقظان برای جنگ علیه عبدالرحمان الداخل و برکناری او هم پیمان شد و برای این کار، از شارلمانی پادشاه فرانک ها یاری جست. سلیمان نزد شارلمانی رفت و از او خواست به اندلس حمله کند و قول داد سرقسطه و دیگر شهرهایی را که یارانش بر آنها تسلط داشتند تسلیم او کند. زمانی که شارلمانی به سرقسطه رسید از کسانی که به او قول همکاری داده بودند هیچ کمکی ندید و برعکس حسین بن یحیی در سرقسطه پناه گرفته و مانع ورود او به شهر شد. در این میان شنید که «ساکسون»ها از اطاعت او سرپیچی کرده اند. بنابراین، به سرعت راه بازگشت را پیش گرفت پس از عقب نشینی شارلمانی، عبدالرحمان سرقسطه را مورد حمله قرار داد. حسین بن یحیی نیز از در اطاعت درآمد و تسلیم عبدالرحمان شد و عبدالرحمان نیز او را در امارت شهر ابقا کرد، اما دیری نپایید که قیام کرد و دست به خرابی و فساد زد.

عبدالرحمان این بار سپاهی به جنگ او فرستاد، آن گاه خود در سال 167 ق آهنگ او کرد و توانست به زور وارد شهر شود و حسین بن یحیی و یارانش را دست گیر و همگی را نابود کند.[2]

حمّاد بن سلمه

ابوسلمه، حمّاد بن سلمة بن دینار بصری، از علمای اهل بصره و بزرگ روزگار خویش، مردی پارسا و پرهیزگار بود. چنان که اگر به او گفته می شد: فردا خواهی مرد، قادر نبود بر عمل صالح خود بیفزاید. وی محدّث و در ادبیات عرب برجسته بود. حمّاد زبانی گویا و شیوا داشت. وی تألیفاتی در زمینه علم حدیث داشت.[3]

مطیع بن ایاس

ابوسلمی، مطیع بن ایاس بن مسلم کنانی، در بصره زاده شد و همان جا بزرگ شد. شاعری بود شیرین سخن و نکته پرداز و متهم به زندقه که دو دوره اموی و عباسی را درک کرد. ولید بن یزید را در برخی قصاید خود مدح گفته است و در دوران اموی ندیم و هم نشین او بود در روزگار عباسیان به خدمت ابوجعفر، منصور عباسی درآمد. مطیع، دوست حمّاد عجرد و حمّاد راویه بود و روزگاری در بغداد اقامت گزید و مهدی خلیفه عباسی سرپرستی امور صدقات بصره را به وی سپرد. او سرانجام در بصره بدرود حیات گفت.[4]

پی نوشت ها

[ 1 ] . پنج شنبه اول محرم سال 166 = پانزدهم آگوست سال 782 ; چهارشنبه 22 جمادی الاول سال 166 = اول ژانویه سال 783 .

[2] . تاریخ ابن اثیر، ج 6، ص 14، 62 ـ 67 و 118 ; ابن عذاری، ج 2، ص 56 ; تاریخ المسلمین ، ص 202 ـ 205.

[3] . العبر، ج 1، ص 248 ; المعارف، ص 503 ; معجم الادباء ، ج 4 ، ص 135 .

[4] . الاعلام زرکلی، ج 8 ، ص 161 ; الأغانی، ج 3، ص 274 ; نهایة الارب، ج 4، ص 69 ; طبقات الشعراء، ص 94 ; بروکلمان، تاریخ الشعوب الاسلامیه، ج 2، ص 12.

[ 1 ] . پنج شنبه اول محرم سال 166 = پانزدهم آگوست سال 782 ; چهارشنبه 22 جمادی الاول سال 166 = اول ژانویه سال 783 .

[ 2 ] . تاریخ ابن اثیر، ج 6، ص 14، 62 ـ 67 و 118 ; ابن عذاری، ج 2، ص 56 ; تاریخ المسلمین ، ص 202 ـ 205.

[ 3 ] . العبر، ج 1، ص 248 ; المعارف، ص 503 ; معجم الادباء ، ج 4 ، ص 135 .

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج 8 ، ص 161 ; الأغانی، ج 3، ص 274 ; نهایة الارب، ج 4، ص 69 ; طبقات الشعراء، ص 94 ; بروکلمان، تاریخ الشعوب الاسلامیه، ج 2، ص 12.