سال 167 ق = 783 ـ 784 م

رویدادها

* مهدی ابراهیم بن صالح عباسی را به سبب کوتاهی در سرکوب شورش دحیّه اموی از امارت مصر برکنار کرد و مصعب بن ربیع خثعمی رابه جای وی گمارد.

* مهدی دستور داد بر وسعت مسجد الحرام و مسجد النبی و همین طور مسجد موصل بیفزایند.

* درگذشت ابوالقاسم بن واسول، پیشوای بنی مدرار و جانشینی پسرش الیاس ملقب به «وزیر».

بلایای طبیعی

شیوع بیماری وبا در بغداد و بصره.

وقایع نظامی

* حملات اعراب بادیه نشین: اعراب بادیه نشین در صحراهای بصره و یمامه و بحرین ایجاد فساد و ناامنی کردند و دست به دزدی و غارت زدند. مهدی نیز سپاهی به سوی آنان فرستاد و این سپاه با آنان وارد جنگ شد، اما طی نبردی سخت، اعراب بر وی پیروز شدند و نیروهای مهدی را به قتل رساندند. بدین ترتیب، قدرتشان فزونی یافته و شرارتشان بیشتر شد.

درگذشتگان

* بشّاربن برد.

* حسن بن صالح.

* عیسی بن موسی عباسی.

* مدرار بربری.

بشّار بن برد

ابومعاذ، بشّار بن برد بن یرجوخ، منسوب به قبیله عقیل است و چون در کودکی گوشواره ای در گوش داشت، «مرعّث» لقب گرفت. اصالتاً از طخارستان (غرب رودخانه جیحون) است و بابت انتسابش به زنی از قبیله بنی عقیل که گفته می شود همو او را آزاد کرد عقیلی خوانده می شد.

بشّار در میان بنی عقیل بزرگ شد و با اعراب چادرنشین در صحرای بصره رفت و آمد داشت و از آن جا بود که زبانی شیوا و نیکو یافت. وی آخرین شاعری است که نحویان به شعر او استشهاد می جویند. بشّار کور مادرزاد بود و هرگز دنیای اطراف خود را ندید، با این وجود در سرودهایش آن چنان اشیا رابه یک دیگر تشبیه می کند که بینایان توان آن را نداشتند. او تواناترین شاعران «مولّدین» (دورگه ها) و سرآمد ایشان بود. در گونه های مختلف شعری با مهارت ابیاتی سروده است. اما شهرت قصاید او بیشتر در هزل، هجو و غزل های لطیف است. وی متهم به زندقه بود، از این رو مهدی خلیفه عباسی دستور داد او را بزنند و بشّار زیر ضربه های تازیانه جان داد، و در بصره به خاک سپرده شد. از اشعار او در غزل است که:

«ای عبد (محبوب من) پیش از جدایی ما را از دیدار خود بهره مند ساز; اما چگونه می توانم با او روبه رو شوم.

به خدا سوگند که من مایل به دیدن چشمان جادویی تو هستم; با این حال از جایگاه جان باختن عاشقان بیمناکم.»

و باز در باب غزل می گوید:

«آیا پس از عشق، منزلگاهی سراغ داری که مرا به تو نزدیک تر کند; چرا که عشق مرا (از تو) دور ساخته است.»

و نیز در همان باب می گوید:

«چشمان من با اشک های ریزان و روانش; بر (محبوبم) عتبه گریان است.

گویی از (فرط) زیبایی اش مرواریدی است که دریا به ساحل رانده باشد.

چنان است که در دهان و در دیدگانش; فسونگران سرزمین بابل منزل گزیده اند.

ای یاران! دست یاری به سوی شما دراز کرده ام; تا ببینم شما به این عاشقی که جویای یاری است چه بهره ای می دهید؟

اگر هم به او یاری نمی رسانید; لااقل سخن نیکویی به او بگویید تا دلش شادمان گردد.

عشق و دلدادگی، اکنون جز اندکی روح در بدن فرسوده ام باقی نگذاشته است.

آخر چه کسی پیش از این کشته ای دیده که از شور عشق بر قاتل خویش مویه کند!»

و در حکمت می گوید:

«امید فرا رسیدن فردا را داریم، حال آن که فردا چونان زن آبستن در میان قبیله است; که هیچ کس نمی داند چه خواهد زایید.»

و در همین باب می گوید:

«چنان چه در همه کارها دوستت را سرزنش کنی; (بدان که) هیچ کس را دیگر نخواهی یافت که او را سرزنش نکنی.

پس یا تنها زندگی کن و یا با برادرت پیوند دوستی برقرار کن; که (اگر) یک بار بد می کند بار دیگر از نادرستی دوری می جوید.

اگر پیوسته آب را با وجود خار و خاشاکی که دارد سرنکشی تشنه خواهی ماند; آخر کدام یک از آدمیان است که آبشخوری کاملا صاف داشته باشد؟»

و در جایی خود را توصیف و ستایش کرده، می گوید:

«همدم پادشاهان است و خود شکوه و هیبتی دارد; نیز با شعر و خطابه اش (نزد همگان) شناخته شده است.

[ 1 ] . سه شنبه اول محرم، سال 167 = پنجم آگوست سال 783 ; پنج شنبه دوم جمادی الثانی، سال 167 = اول ژانویه سال 784 .