پرتو خیالات را در ذهنم خبیث و آشفته می یابم، اما می دانم صفا و خوشی زندگی در این خیالات آشفته و خبیث ناشی از شراب نوشیدن نهفته است».[1]

صالح مرّی

صالح بن بشیر مرّی از عابدان و زاهدان روزگار خویش بود. در مجلس وعظش سفیان ثوری و دیگر علمای بزرگ حاضر می شدند. سفیان درباره او می گوید: «او بیم دهنده مردم بود.»

مهدی، خلیفه عباسی او را دعوت کرد تا نزد او برود. وی سوار بر الاغ نزد خلیفه رفت و به حریم مفروش بارگاه او نزدیک شد. در حالی که خلیفه به پسرانش، موسی الهادی و هارون الرشید دستور داد که او را از مرکب پایین آورند. آن دو به سوی او شتافتند و وی را پایین آوردند. آن گاه صالح در مقابل مهدی نشست و چنان موعظه ای مناسب ایراد کرد که مهدی را گریاند و سپس از نزد او رفت.[2]

پی نوشت ها

[1] . شنبه اول محرم سال 176 = 28 آوریل سال 792 ; سه شنبه سیزدهم رمضان سال 176 = اول ژانویه سال 793 .

[2] . الاعلام زرکلی، ج 1، ص 37 ; البدایة والنهایه، ج 10، ص 169 ; الولاة والقضاة، ص 135 ; النجوم الزاهره، ج 2، ص 49.

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج 1، ص 44 ; الأغانی، ج 4، ص 367 ; نهایة الارب، ج 4، ص 90 و 91 ; تاریخ بغداد، ج 6، ص 127 ; البدایة والنهایه، ج 10، ص 170 ; طبقات الشعراء، ص 20 ; بروکلمان، تاریخ الشعوب الاسلامیه، ج 2، ص 70.

[ 4 ] . البدایة والنهایه، ج 10، ص 170 ; وفیات الاعیان، ج 2، ص 494.

سال 177 ق = 793 ـ 794 م

رویدادها

* به حکومت رسیدن اسحاق بن سلیمان بن علی عباسی در مصر.

* برکناری نصر بن حبیب مهلّبی از حکومت افریقا و به حکومت رسیدن فضل بن روح بن حاتم مهلبی در آن جا.

* درگذشت ادریس اول علوی به علت مسمومیت و تولد پسرش، ادریس دوم پس از مرگ او و بر عهده گیری سرپرستی وی توسط مولایش راشد.

* هارون الرشید، فضل بن یحیی را از وزارت برکنار و او را به حکومت خراسان منصوب کرد. سپس ری و سیستان را به قلمرو او ضمیمه کرد. آن گاه جعفر بن یحیی برمکی را به وزارت برگزید و امور حکومتی را به او سپرد.

* هارون الرشید، عمر بن ایوب کنانی را به حکومت ارمنستان منصوب کرد.

وقایع نظامی

جنگ ها

* شهرهای روم: عبدالرزّاق بن عبدالحمید تغلبی همراه با نیروهای رزم تابستانی به جنگ پرداخت.

* فرانسه: لشکریان اندلس به فرماندهی عبدالملک بن عبدالواحد بن مغیث حاجب به «اربونه»، «جیرونده» و جنوب فرانسه تاخته و با غنایمی بازگشتند.

شورش ها

* مصر: شورشی در مصر بر پا شد که در آن، گروهی از قبیله قیس و قضاعه بر والی مصر، اسحاق بن سلیمان عباسی شوریدند. هارون الرشید، هرثمة بن اعین را جهت سرکوبی شورش، به مصر فرستاد.

* موصل: شورش عطّاف بن سفیان ازدی خارجی و استیلای او بر موصل. هارون الرشید در سال 180 ق به سرکوبی شورش او اقدام کرد. به سبب این شورش، حصار شهر منهدم گردید.

* شورش ولید بن طریف شیبانی: هارون الرشید، یزید بن مزید شیبانی را به جنگ او فرستاد. یزید شورش ولید را سرکوب کرد و بعد از جنگی که تا سال 178 ق ادامه داشت، ولید کشته شد.

درگذشتگان

* اخفش اکبر.

* ادریس اول علوی.

* حصین بن رقاد.

* شریک نخعی.

* عمر بن مهران.

اخفش اکبر

ابوالخطّاب، عبدالرحمان بن عبدالمجید قیسی، آزاد شده قیس بن ثعلبه بود. که به خاطر ضعف بینایی و تنگی دو چشمش، اخفش لقب دادند. وی از علمای بزرگ ادبیات عرب بود. او اعراب بدوی را ملاقات می کرد و از آنان لغت می آموخت.

وی اولین کسی است که پس از هر بیتی به تفسیر آن اقدام کرد در حالی که علمای پیش از او وقتی قصیده را به پایان می بردند، به تفسیر آن می پرداختند.(4)

ادریس اوّل علوی

ادریس بن عبدالله بن حسن مثنّی بن حسن (السبط) بن علی بن ابی طالب قرشی هاشمی، بنیانگذار دولت ادریسیان در مغرب دور بود. از این رو، این سلسله را ادریسیان نام نهادند.

پس از واقعه فخّ که در سال 169 ق علیه هادی، خلیفه عباسی

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج 1، ص 44 ; الأغانی، ج 4، ص 367 ; نهایة الارب، ج 4، ص 90 و 91 ; تاریخ بغداد، ج 6، ص 127 ; البدایة والنهایه، ج 10، ص 170 ; طبقات الشعراء، ص 20 ; بروکلمان، تاریخ الشعوب الاسلامیه، ج 2، ص 70.

[ 2 ] . البدایة والنهایه، ج 10، ص 170 ; وفیات الاعیان، ج 2، ص 494.

[ 3 ] . پنج شنبه اول محرم سال 177 = هیجدهم آوریل سال 793 ; چهارشنبه 23 رمضان سال 177 =اول ژانویه سال 794 .

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج 4، ص 59 ; وفیات الاعیان، ج 1، ص 371 ; انباه الرواة، ج 2، ص 157 ; بروکلمان، تاریخ الشعوب الاسلامیه، ج 2، ص 151.