وی حافظ قرآن، شیخ الاسلام، و مجاهد، که کتاب ها و سفرنامه هایی نوشت. عمر خود را در سفرهایی چون سفر حج، جهاد و تجارت سپری کرد و کتاب هایی در حدیث، فقه، ادبیات عرب و سرگذشت مردم تألیف کرد. از درآمدِ کسب خود به عابدان و زاهدان انفاق می کرد. وی اولین کسی بود که درباره «جهاد» کتاب تصنیف کرد.

ابنخلکان نقل می کند که مبارک بن واضح، پدر عبدالله در خراسان، اجیر فردی از بنی حنظله بود و مدت زیادی در باغستان او کار می کرد. روزی از روزها مولای او از اجیرش (مبارک) خواست تا انار شیرینی از باغ برای وی بیاورد. او این کار را انجام داد و برای مولایش انار آورد. مولا، انار را چشید، امّا آن را ترش یافت لذا بر او خشمگین شد و گفت: از تو انار شیرین خواستم، تو ترش آن را آوردی؟ برو و اناری شیرین بیاور! مبارک رفت و از درخت دیگری انار آورد، ولی باز انار ترش بود، این بود که، خشم او شدت یافت. نوبت سوم نیز همین اتفاق افتاد. عاقبت به او گفت: تو فرق انار شیرین و ترش را نمی دانی؟ گفت: نه. پرسید: چرا؟ گفت: چون تا به حال از این درخت ها چیزی نخورده ام تا آن را بشناسم. پرسید: چرا نخوردی؟ گفت: زیرا تو به من چنین اجازه ای نداده ای. چون مولا مطلب را بررسی کرد، به راستگویی او پی برد. از این رو شأن ومنزلت او نزد مولایش افزون گشت و دخترش را به ازدواج مبارک درآورد. خداوند از این زن به او پسری روزی کرد که نامش را عبدالله گذاشتند. او یکی از پیشوایان بزرگ و شیوخ اسلام گردید.

ابنعیینه درباره او گفت: «وی دانشمند شرق و غرب است.» او شاعر نیز بود و این بیت از جمله شعرهای اوست:

«آیا کسی جز پادشاهان، کاهنان و راهبانِ بدکردار، دین را تباه می کند؟».

ابنمبارک در شهر «هیت»، بین رحبه و بغداد وقتی از جنگ با رومیان بازمی گشت، در 63 سالگی درگذشت.[1]

حسن بن قحطبه

ابوحسین، حسن بن قحطبة بن شبیب بن خالد بن معدان طائی، از فرماندهان شجاع در آغاز عصر عباسیان بود. منصور در سال 136 ق او را برای کمک به ابومسلم، در جنگ با عبدالله بن علی عباسی (عموی منصور) ـ که علیه او شوریده بود ـ به حکومت ارمنستان نشاند. وی با رومیان به جنگ پرداخت و به عمق سرزمین آنها نفوذ کرد. رومیان او را به دلیل رعب و وحشتی که در دل آنها به وجود آورده بود، «اژدها» می خواندند. هم چنین با خوارج در ارمنستان به جنگ پرداخت و در سال 138 ق بر آنان پیروز شد.

در سال 158 ق به خاطر بیرون راندن خزرها ـ که ارمنستان را مورد هجوم قرار داده، در آن جا فساد زیادی به راه انداختند و تعداد زیادی از مسلمانان را به قتل رساندند ـ حکومتش بر ارمنستان تجدید شد. وی هم چنین شورش ارامنه را که به رهبری یکی از پیشوایانشان برپا شده بود سرکوب کرد. او برادر حمید بن قحطبه بود.[2]

پی نوشت ها

[1] . یک شنبه اول محرم سال 181 = پنجم مارس سال 797 ; دوشنبه هشتم ذی القعده سال 181 = اول ژانویه سال 798 .

[2] . الاعلام زرکلی، ج 4، ص 256 ; تاریخ بغداد، ج 10، ص 152 ; وفیات الاعیان، ج 3، ص 32 ; حلیة الأولیاء، ج 8 ، ص 162 ; شذرات الذهب، ج 1، ص 295 ; البدایة والنهایه، ج 10، ص 177 ; العبر، ج 1، ص 280 ; تذکرة الحفّاظ، ج 1، ص 253 ; تهذیب التهذیب، ج 5، ص 382 ; المعارف، ص 511.

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج 2، ص 229 ; تاریخ ابن اثیر، ج 6، ص 159 ; فتوح البلدان، ص 295 ; تاریخ بغداد، ج 7، ص 403 ; تاریخ یعقوبی، ج 2، ص 343، 345، 372 و 402.

سال 182 ق = 798 ـ 799 م

رویدادها

* هارون الرشید، پسرش، مأمون را بعد از امین به عنوان ولیعهد معرفی کرد و برای او بیعت گرفت.

* هارون الرشید، اسماعیل بن صالح عباسی را به حکومت مصر منصوب و سپس وی را برکنار و لیث بن فضل ابیوردی را حاکم مصر کرد.

* هارون الرشید، پسرش، مأمون را حاکم افتخاری خراسان قرار داد و علی بن عیسی بن ماهان را به عنوان جانشین وی در حکومت خراسان ابقا کرد.

وقایع نظامی

جنگ ها

* سرزمین روم: شکست «ناکفور»، ]تغفور[ فرمانده بیزانس در هراکلیا و عقد صلح میان «ایرین»، ملکه روم و هارون الرشید و پرداخت جزیه به هارون الرشید.

* عبدالرحمان بن عبدالملک بن صالح عباسی در جنگ های تابستانی با روم، تا «افسوس» پیش رفت.

* اندلس: اندلسی ها حملاتی دریایی به جزایر شرقی (جزایر بلیار) داشتند. این جزایر در آن زمان، تحت حمایت امپراتور شارلمانی قرار داشت.

شورش ها

* افریقا: سربازان بربر و عرب، علیه محمد بن مقاتل عکّی، حاکم افریقا، به خاطر سوء رفتار و کشتن بهلول بن راشد ـ که از بزرگان پیشوایان بربرها بود و او را موعظه و با رفتار او معارضه می کرد ـ شورش کردند. شورشیان که مخلد بن مرّه ازدی را به رهبری پذیرفته بودند، به جنگ با محمد بن مقاتل پرداختند. در این نبرد، مخلد کشته و یاران او پراکنده شدند.

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج 4، ص 256 ; تاریخ بغداد، ج 10، ص 152 ; وفیات الاعیان، ج 3، ص 32 ; حلیة الأولیاء، ج 8 ، ص 162 ; شذرات الذهب، ج 1، ص 295 ; البدایة والنهایه، ج 10، ص 177 ; العبر، ج 1، ص 280 ; تذکرة الحفّاظ، ج 1، ص 253 ; تهذیب التهذیب، ج 5، ص 382 ; المعارف، ص 511.

[ 2 ] . الاعلام زرکلی، ج 2، ص 229 ; تاریخ ابن اثیر، ج 6، ص 159 ; فتوح البلدان، ص 295 ; تاریخ بغداد، ج 7، ص 403 ; تاریخ یعقوبی، ج 2، ص 343، 345، 372 و 402.

[ 3 ] . پنج شنبه اول محرم سال 182 = 22 فوریه سال 798 ; سه شنبه نوزدهم ذی الحجة سال 182 = اول ژانویه سال 799 .