البتّه در فقه، فقط به ذکر کليّات مسائل مربوط به قيمومت اکتفا شده در حالي‌که در حقوق، ضوابط و شرايط اين نهاد حقوقي با تفصيل بيش‌تر و استناد به مواد حقوقي بيان گرديده است. به همين مناسبت ما در اين گفتار بر خلاف گفتارهاي قبلي، مسائل مربوط به قيمومت را بيش‌تر با استناد به منابع حقوقي ذکر نموديم.

ط: ولايت عدول مؤمنين بر ايتام و کودکان بي‌سرپرست

1. طرح مسأله

نظريه مشهور در بين فقيهان اماميّه (که به نظر مي‌رسد در اين‌باره اختلافي بين آنان وجود ندارد) اينست که مؤمنين عادل بر ايتام و کودکان بي‌سرپرست، به شرط اين‌که وليّ ديگر (اعمّ از پدر، جدّ پدري وصي آن دو و حاکم يا نماينده وي) نداشته باشد، ولايت دارند.

فقيهان اين حکم را با تعبيرات مختلف بيان نموده‌اند، شيخ طوسي در نهايه[1] و علامه در مختلف[2] و شهيد اوّل در قواعد[3]، هم‌چنين شيخ انصاري در مکاسب[4]، لفظ مؤمنين به طور مطلق به‌کار برده‌اند.

برخي ديگر تعبير «مؤمنين موثّق» به کار برده‌اند. محقّق حلّي نگاشته است: «اگر انساني از دنيا برود و براي خود وصيّ تعيين ننمايد، حاکم حق دارد در ترکه او دخالت نمايد و چنان‌چه حاکم نباشد، مؤمنين ثقه متولّي اين امر خواهند بود»[5]. عبارت شهيد ثاني[6] و محقّق اردبيلي[7] و صاحب جواهر[8] نيز اين‌گونه مي‌باشد.

[1] . النهاية: 608.

[2] . مختلف الشيعة 6: 357 و 359.

[3] . القواعد و الفوائد 1: 406، قاعده 148.

[4] . کتاب المکاسب 3: 561.

[5] . شرائع الاسلام 2: 257.

[6] . مسالک الافهام 6: 265.

[7] . مجمع الفائدة والبرهان 9: 232.

[8] . جواهر الکلام 28: 424.