اطفال به مفهومي که در اين بحث مقصود است را نيز شامل مي‌گردد و بر پدر و مادر واجب است در اين‌باره با يکديگر مشورت نمايند. اين معني از کلمات مفسّرين در ذيل آيه به دست مي‌آيد.[1]

علامه طباطبايي در تفسير الميزان مي‌نويسد: «در آيه مورد بحث، ائتمار به صيغه امر آمده و خطابش به زن و مرد است و مي‌فرمايد درباره فرزند خود مشورت کنيد تا به طور پسنديده به توافق برسيد به گونه‌اي که هيچ يک از شما و فرزندتان متضرّر نشويد».[2]

3ـ هيچ کدام از پدر و مادر حق ندارند به فرزند ضرر بزنند. (لاتُضَارَّ والِدَةُ بِوَلَدِهَا وَ لا مَولُودٌ لَّهُ بِوَلَدِهِ).[3]

شيخ طوسي در تفسير اين آيه مي‌نويسد: مادر نبايد نسبت به آن‌چه بر او واجب است، مانند شير دادن و غذا دادن و... به کودک ضرر بزند، هم‌چنين پدر نبايد در آن‌چه مربوط به اوست، مانند نفقه طفل و مادرش و محافظت از او و ديگر تعهّداتي که نسبت به کودک دارد، به او ضرر برساند[4]. عبارت برخي از مفسّرين ديگر نيز اين‌گونه مي‌باشد.[5]

نتيجه آن‌که، نهي از اضرار در آيه، عام است و شامل اضرار هر يک از والدين به کودک مي‌شود، بنابراين از آن استفاده مي‌شود جايز نيست پدر و مادر موجب ضرر بر فرزند شوند، اعمّ از اين‌که ضرر از ناحيه ترک حضانت باشد و يا ترک نفقه و يا غير اين دو. بديهي است ترک تعليم و تربيت طفل به معنايي که در اين بحث مقصود است، ضرر بر طفل است و از آن نهي شده است، بنابراين انجام آن واجب و متولّي آن پدر و مادر مي‌باشند.

4ـ خانواده خود را به نماز دستور ده و بر انجام آن شکيبا باش. (وَأمُر أَهلَکَ بِالصَّلاةِ وَاصطَبِر عَلَيهَا).[6]

[1] . ر. ک: تفسير التبيان37:10، مجمع البيان48:10، تفسير القرطبي (الجامع لاحکام القرآن) 169:18.

[2] . تفسير الميزان317:19.

[3] . سوره بقره233:2.

[4] . تفسير التبيان258:2.

[5] . تفسير الکبير(4 ـ 6): 462، تفسير مجمع البيان114:2، تفسير المنار346:2.

[6] . سوره طه132:20.