هـ: شرايط مربيان اطفال

شرايطي که در حضانت طفل معتبر است، يعني بلوغ، عقل، اسلام، توانايي، نداشتن مرض مسري و... در ولايت بر تربيت نيز معتبر است. بنابراين افرد غير بالغ و غير رشيد[1]، کافر[2]، مجنون[3] و کسي که قدرت بر انجام تربيت، هر چند با گرفتن نائب ندارد[4]، و نيز فاسق بر طبق نظر کساني که عدالت را لازم مي‌دانند[5] و مادر طفل در صورتي که با مرد ديگري غير از پدر طفل ازدواج نمايد[6]، بر تربيت ولايت ندارند، و چه بسا با عروض اين موانع، ولايت آن‌ها ساقط مي‌گردد. توضيح بيش‌تر اين مسأله در بخش حضانت گذشت.

و: ولايت حاکم بر تربيت کودکان بي‌سرپرست

بي ترديد حاکم شرع (فقيه جامع الشرايط) بر ايتام و کودکان بي سرپرست - در صورتي که مادر و جد پدري و ديگر خويشاوندان از مراتب مختلف ارث را نداشته باشند- ولايت بر تربيت دارد و بر او واجب است در اين‌باره اقدام نمايد، فقيهان در اين نظر اتفاق دارند و شايد به دليل بديهي و روشن بودن مسأله به صورت خاص و با صراحت از آن بحث ننموده‌اند، ولي دقّت و تتّبع در کلماتشان اين مدّعا را به خوبي اثبات مي‌نمايد. به عنوان نمونه: محقّق کرکي نگاشته است: «اصحاب و فقهاي شيعه - رضوان الله تعالي عليهم- متّفقند که فقيه عادل و معتقد به امامت امامان معصوم(عليهم السلام)، در صورتي‌که جامع شرايط فتوا باشد يعني مجتهد، از جانب ائمّه ـ دورد و سلام خداوند بر آن‌ها ـ در حال غيبت در جميع اموري که نيابت‌پذير است، نيابت دارند».[7] شهيد ثاني نيز نوشته است: «ولايت حاکم عموميت دارد و براي اثبات آن نياز به دليل نيست».[8]

[1] . الحدائق الناضرة269:23.

[2] . تحرير الاحکام الشرعية 13:4، نهاية المرام468:1، جامع المقاصد106:12.

[3] . رياض المسائل12: 155 ـ 156، مسالک الافهام423:8، قواعد الاحکام102:3.

[4] . القوائد و الفوائد396:1، نهاية المرام1: 468 ـ 469، جواهر الکلام31: 287 ـ 288.

[5] . مسالک الافهام424:8.

[6] . قواعد الاحکام102:3، تحرير الاحکام الشرعية 12:4، المهذّب262:2، السرائر651:2.

[7] . رسائل، رساله في صلاة الجمعة 142:1.

[8] . مسالک الافهام162:4.