در دين خدا اختلاف داشته باشند، دين خدا يکي بيش نيست. «فَأَمَرَهُم أَن يَنفِرُوا اِلي رَسُول اللهِ(صلي الله عليه وآله) فَيتَعَلَّمُوا ثُمَّ يَرجِعُوا اِلَي قَومِهِم فَيُعَلِّمُوهُم، اِنَّما أَرَادَ اختِلافَهُم مِنَ البُلدانِ... »[1].

عموم اين روايت، شامل ايتام و کودکان بي سرپرست نيز مي‌باشد، از اين رو آن‌ها در زمره افرادي هستند که بايد تحت تعليم و تربيت دانشمندان و حاکم اسلامي (مجتهد جامع الشرايط) قرار گيرند.

کوتاه سخن اين‌که، حاکم و دولت اسلامي بايد در امر تعليم و تربيت کودکان بي سرپرست برنامه گسترده و فراگير داشته باشد از طرفي فرهنگ پرورش يتيم در خانواده‌هاي مرفّه تبليغ و ترويج شود، از سوي ديگر، مؤسسات و مراکز نگهداري اين‌گونه افراد، ساماندهي وکامل‌تر گردد و در تربيت آن‌ها دقّت و احتياط لازم در تمام جهات مراعات گردد.

18. ولايت حاکم مشروط به نبودن پدر و مادر

از توضيحاتي که ذکرشد معلوم مي‌گردد، ولايت حاکم بر تربيت کودکانِ بي سرپرست، مشروط به اين است که پدر و مادر نداشته باشند و يا پدر و مادر قادر به انجام آن نباشند، اعمّ از اين‌که فاقد توانايي مالي باشند يا توانايي فکري .

دليل اين مدّعا هم اصل[2] است، زيرا ولايت بر خلاف اصل است، بنابراين بايد به موردي که قدر متيقن است اکتفا شود، يعني نبودن پدر و مادر، و با وجود آن‌ها ترديد پيدا مي‌شود که آيا ولايت جعل شده يا خير، اصل عدم جعل آن است و دليل ديگر روايات است که در باب ولايت بر اموال[3] و غير آن[4] وارد شده است.

محقّق نراقي در بحث از ولايت حاکم بر اموال ايتام، مي‌نويسد: «آيا ولايت حاکم، مطلق است، يعني حتّي با وجود پدر و جدّ پدري و وصّي، يا اين‌گونه نيست؟ ظاهراً اختلافي نيست که اختصاص به مواردي دارد که آن‌ها نباشند و از ادّله بيش از اين چيزي بدست نمي‌آيد. »[5]

[1] . وسائل الشيعة 140:27، باب 11من ابواب صفات القاضي، ح10.

[2] . مهذّب الاحکام368:16.

[3] . وسائل الشيعة 363:17، باب 16من ابواب عقد البيع و شروطه، ح2، 421:19، باب 88 من کتاب الوصايا، ح1.

[4] . سنن ابي داود392:2، ح2083.

[5] . عوائد الايام: 558.