پنهان موعظه کند او را شخصيت و وقار مي‌بخشد و اگر در حضور ديگران انجام پذيرد، او را کوچک نموده است.

ب: لازم است موعظه با گفتار نيک و دور از خشونت و تندي و تحقير انجام شود و با اظهار محبت همراه باشد، در قرآن آمده است: ‌اي رسول ما، مردم را به حکمت و برهان و موعظه نيکو، به راه خدا دعوت کن و با بهترين طريق با اهل جدل مناظره کن. (أُدعُ إِلَي سَبِيلِ رَبَّکَ بِالحِکمَةِ وَ المَوعِظَةِ الحَسَنَةِ وَ جَادِلهُم بِالَّتِي هِيَ اَحسَنُ)[1].

از اين آيه استفاده مي‌شود، موعظه و اندرز در صورتي مؤثر مي‌باشد که خالي از هرگونه خشونت، برتري‌جويي، تحقير، تحريک حس لجاجت و مانند آن باشد، چه بسيارند اندرزهايي که اثر معکوس مي‌گذارند، مثل اين که در حضور ديگران و توأم با تحقير انجام شود و يا از آن برتري‌جويي گوينده استشمام گردد.[2]

ج: بهتر است موعظه همراه با يادآوري نعمت‌هاي خداوند متعال صورت پذيرد، چنان‌که روش قرآن اين‌گونه مي‌باشد، مانند آن‌که، خطاب به پيامبر اکرم(صلي الله عليه وآله) مي‌فرمايد: آيا خداوند تو را يتيم نيافت و سپس پناه داد... حال که چنين است يتيم را تحقير مکن و سؤال کننده را از خود مران. (أَلَم يَجِدکَ يَتِيمًا فَآوي... فَأَمَّا اليَتِيمَ فَلا تَقهَر وَ أَمَّا السّائِلَ فَلا تَنهَر)[3].

خداوند ابتدا نعمت‌هاي بزرگي که به پيغمبرش ارزاني داشته را گوشزد مي‌کند، از جمله اين‌که يتيم بودي، در شکم مادر بودي که پدرت عبدالله از دنيا رفت و در آغوش جدّت عبدالمطلب پرورش يافتي، شش ساله بودي که مادرت از دنيا رفت، امّا عشق محبت تو را در قلب جدّت عبدالمطلب و عمويت ابوطالب افزون ساختيم.

و بعد از ذکر برخي نعمت‌هاي ديگر مي‌فرمايد: حال که چنين است يتيم را تحقير مکن. گويي خداوند به پيامبر(صلي الله عليه وآله) مي‌فرمايد: تو هم خود يتيم بودي و رنج يتيمي را کشيده اي، اکنون از دل و جان مراقب يتيمان باش و روح تشنه آن‌ها را با محبت، سيراب کن.

[1] . سوره نحل125:16.

[2] . تفسير نمونه456:11.

[3] . سوره ضحي6:93و9 ـ 10.

[ 4 ] . سوره صف2:61.

[ 5 ] . تفسير الميزان248:19، قرطبي، الجامع لاحکام القرآن78:18و80.