سکری، ابوعمرو اصمعی، ابن سکیت و طوسی جمع آوری کرده اند.6 ابن مقبل دارای دیوان شعری است7 که واقعه جنگ صفین نیز در آن ذکر شده است.8 ایشان در سال 70 هـ 9 در 120 سالگی درگذشت.10

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ التراث العربی 2 / 2 / 242.
[2] ــ طبقات فحول الشعراء 1/150.
[3] ــ الاصابه 1/188.
[4] ــ الفهرست (الندیم) 178.
[5] ــ تاریخ التراث العربی 2 / 2 / 242.
[6] ــ الوافی بالوفیات 10/416.
[7] ــ کشف الظنون 1/781.
[8] ــ الاعلام 2/87 .
[9] ــ تاریخ التراث العربی 2 / 2 / 242.
[10] ــ الاصابه 1/187.*

دیگر منابع: لغت نامه دهخدا 4/6128 خزانة الادب 1/113 سمط اللآلی 1/68.

تمیمی (م قرن سوم هجری)

نام وی تنها در کشف الظنون با تردید ناشی از تصحیف آمده است. حاجی خلیفه ضمن نام بردن از کتاب سر الاسرار می گوید: آن را در حکمت نوشته اند و از تمیمی یا یمنی است. اصل آن را یکی از حکما برای اسکندر نوشت و در آن، از تدبیر کشور و لشکر سخن گفت و سپس در عهد مأمون (خلافت 198 ـ 218 هـ ) ترجمه شد. حاجی خلیفه پس از آن از کتاب مشابه دیگری با نام سر الاسرار و بصائر الابصار نام برده که موضوع آن طلسمات است و می گوید: شاید نوشته همان تمیمی باشد.1 آقابزرگ هم اشاره ای به کتاب سر الاسرار دارد و می گوید: این کتاب، وصایای ارسطاطالیس است که مترجمان مأمون آن را به عربی برگرداندند.2 با توجه به زمان خلافت مأمون، باید این شخص را از رجال قرن سوم به شمار آورد.

پی نوشت ها

[1] ـ کشف الظنون 2/985.
[2] ــ الذریعه 18/360.*

توبه ـ خفاجی (م 85 هـ )

ابوحرب توبة بن حمیر بن حزم خفاجی عقیلی عامری.

از قبیله بنی عقیل بن عامر بن صعصعه بود.1 او از راه غارت و گرفتن اموال دیگران زندگی می کرد.2 شاعر و از عشاق مشهور عرب بود.3 عاشق زنی به نام لیلی اُخیلیه بود که وقتی او را خواستگاری کرد پدرش نپذیرفت.4 وی اشعار عاشقانه ای در مورد لیلی سروده است.5 در دوران خلافت مروان (64 ـ 65 هـ ) یا در سال 85 هـ6 در جنگی7 که در مدینه8 رخ داد، به دست بنو عوف بن عقیل کشته شد.9 دیوان شعر وی را خلیل ابراهیم بغدادی جمع آوری کرده است.10

پی نوشت ها

[1] ـ الشعر و الشعراء 1/295.
[2] ــ المنتظم 6/169.
[3] ــ الاغانی 11/204.
[4] ــ الوافی بالوفیات 10/437.
[5] ــ الاعلام 2/90.
[6] ــ فوات الوفیات 1/259 الاغانی 11/204.
[7] ــ سمط اللآلی 2/757.
[8] ــ تاریخ التراث العربی 3/136.
[9] ــ تاریخ الادب العربی (بروکلمان) 1/234.
[10] ــ الاعلام 2/90.*

دیگر منابع: النجوم الزاهره 1/193 وفیات الاعیان 2/48 تاریخ الادب العربی (بلاشیر) 318 کشف الظنون 1/781 العقد الفرید 3/306 تاریخ الاسلام 5/272.

تیاذوق ـ حکیم (حدود قرن اول هجری ـ 90 هـ )

از حکیمان عصر اموی1 و طبیب ویژه حجاج بن یوسف ثقفی بود2 و در نزد وی از احترام خاصی برخوردار بود.3 شاگردان بسیار و برجسته ای داشت که از جمله آنان، فرات بن شحناثا طبیب عیسی بن موسی است.4 وی در سال 90 هـ5 در نود سالگی در واسط درگذشت.6 او دارای ابدال الادویه7 یا ایدال الادویه در خواص داروها و کناش کبیر (مجموعه یادداشت های طبی)8 می باشد.

پی نوشت ها

[1] ـ عیون الانباء 179.
[2] ــ الفهرست (الندیم) 360.
[3] ــ تاریخ الاسلام 6/47.
[4] ــ تاریخ الحکماء 105.
[5] ــ هدیة العارفین 1/246.
[6] ــ الوافی بالوفیات 10/450.
[7] ــ همان.
[8] ــ عیون الانباء 179.*

دیگر منابع: معجم المؤلفین 3/96 لغت نامه دهخدا 5/6300 البدایة و النهایه 3/90.

ثابت ـ ثمالی (م 150 هـ )

ابوحمزه ثابت بن دینار ثمالی کوفی أزدی.

ثمالی منسوب به بنی ثماله، تیره ای از قبیله أزد است.1 اما شیخ صدوق وی را منسوب به بنی ثعل، تیره ای از قبیله طیّ دانسته و گفته است که چون ابوحمزه در بین ثماله می زیست، به ثمالی معروف گشت.2 وی از اصحاب امام سجاد، امام باقر، امام صادق و امام کاظم(علیهم السلام) بود و از آن بزرگواران حدیث شنیده و روایت کرده است.3 از روایتگرانی چون أنس، شعبی4 و اصبغ بن نباته5 نیز روایاتی نقل کرده است. محدثان معروفی چون هشام بن سالم،6 مفضل بن عمر،