نجاشی او را با لقب عسکری و با عنوان «من اصحابنا العسکریین» آورده، مامقانی استظهار کرده که وی اهل سامرا باشد. او از معاذ بن کثیر روایت نقل کرده است و محدثانی چون ابوایوب خزاز از وی روایت کرده اند.1 برخی از رجال نویسان احتمال داده اند که وی با ثبیت بن نشیط، صحابی امام صادق(علیه السلام)متحد و یکی است،2 اما خوئی به طور قطع این دو را جدا و دو نفر دانسته است.3 نجاشی وی را یار و همنشین ابوعیسی وراق، متکلم بزرگ شیعی (م 247 هـ ) دانسته و او را متکلمی ماهر، آگاه به حدیث و روایت و فقه و مؤلف کتاب های زیر دانسته است: تولیدات بنی امیه فی الحدیث و ذکر الاحادیث الموضوعه الاسفار دلائل الائمه و کتاب دیگری در رد عثمانیه که منسوب به وی و ابوعیسی وراق است.4 تاریخ درگذشت او در دست نیست، ولی با توجه به وفات رفیق و همراهش ابوعیسی، برمی آید که او هم در قرن سوم درگذشته باشد.

پی نوشت ها

[1] ـ تنقیح المقال 1/195.
[2] ــ همان مجمع الرجال 1/299 نقد الرجال 64.
[3] ــ معجم رجال الحدیث 3/403.
[4] ــ رجال النجاشی 1/293.*

دیگر منابع: مستدرکات علم رجال الحدیث 2/86 الذریعه 2/59 قاموس الرجال 2/479 لسان المیزان 2/82 الوجیزه 20 الجامع فی الرجال 1/344 رجال ابن داود 78 خلاصة الاقوال 30.

ثَعْلَباحمد ـ شیبانی ثعلبه ـ کوفی (در عصر امام کاظم(علیه السلام))

ابواسحاق ثعلبة بن میمون أسدی کوفی.

اهل کوفه1 و از موالی بنی اسد و بنی سلامه بود2 و در زمره اصحاب امام صادق و امام کاظم(علیهما السلام)به شمار می رفت3 و از آن دو بزرگوار روایاتی نقل کرده است.4 از محدثانی چون زراره،5 ابوبکر حضرمی6 و علی بن مغیره7 نیز روایت کرده است. وی از فقیهان و دانشمندان شیعه بود و با علم قرائت، نحو و لغت نیز آشنایی کامل داشت.8 کسانی چون ظریف بن ناصح،9 حسن بن علی بن فضال10 و محمد بن اسماعیل بن بزیع11 از او روایت شنیده و نقل کرده اند. او از محدثان مورد اعتماد، فردی صاحب نام، موجّه، خیّر و نیکوکار بود و زیاد به عبادت می پرداخت و زاهدانه زندگی می کرد.12 وی دارای تألیفی به نام کتاب الحدیث بوده است.13

پی نوشت ها

[1] ـ رجال الطوسی 345. 2 ـ رجال النجاشی 1/294.
[3] ــ رجال الطوسی 161 و345.
[4] ــ رجال النجاشی 1/294 رجال الطوسی 161 و345.
[5] ــ اختیار معرفة الرجال 6، 12 و 114.
[6] ــ همان.
[7] ــ همان.
[8] ــ رجال النجاشی 1/294.
[9] ــ تنقیح المقال 1/196.
[10] ــ اختیار معرفة الرجال 412 لسان المیزان 2/82 .
[11] ــ جامع الرواة 1/141 منتهی المقال 1/203.
[12] ــ رجال النجاشی 1/294.
[13] ــ الذریعه 6/316.*

دیگر منابع: رجال البرقی 48 رجال ابن داود 78 خلاصة الاقوال 30 معجم رجال الحدیث 3/409 الفهرست (طوسی) 181 مجمع الرجال 1/301 الوجیزه 22.

ثمامة ـ نمیری (م 213 هـ )

ابومعن ثمامة بن اشرس بصری نمیری معتزلی.

جزء طایفه بنی نمیر و از معتزلی های بصره بود که وارد بغداد شد و به هارون الرشید (خلافت 170 ـ 193 هـ ) پیوست.1 او دارای اخبار و نوادری بود که راویانی چون عمرو بن بحر جاحظ، محمد بن یزید نحوی و دیگران از وی روایت کرده اند.2 ابومعن از بزرگان متکلمان معتزله و فردی نویسنده و بلیغ بود. او نزد مأمون (خلافت 198 ـ 218 هـ ) از جایگاه والایی برخوردار بود و هنگامی که مأمون پیشنهاد وزارت به او داد، نپذیرفت و از مأمون عذرخواهی کرد. همان طور که ذکر شد، وی قبل از مأمون در خدمت هارون بود و به سبب تعلق خاطری که نسبت به برامکه داشت، مدتی از جانب هارون به زندان افتاد.3 پس از آن به دست بنی خزاعه بین صفا و مروه به اتهام بدعت و تلاش در قتل ابواحمد خزائی کشته شد.4 این حادثه در سال 213 هـ رخ داد.5 آثار او عبارت اند از: السنن الحجه الخصوص و العموم فی الوعید المعارف و هو المعرفه کتاب علی جمیع من قال بالمخلوق الرد علی المشبهه المخلوق علی المجبره و نعیم اهل الجنه.6

پی نوشت ها

[1] ـ المنتظم 10/254.
[2] ــ تاریخ بغداد 7/145.
[3] ــ الفهرست (الندیم) 207.
[4] ــ المنتظم 10/254.
[5] ــ لسان المیزان 2/84.
[6] ــ الفهرست (الندیم) 207.*

دیگر منابع: النجوم الزاهره 2/206 سیر اعلام النبلاء 10/203 لغت نامه دهخدا 5/6396 میزان الاعتدال 1/371 الاغانی 4/16 تاریخ الطبری 8/275 عقد الفرید 2/127 باب ذکر المعتزله و طبقاتهم 35 وفیات الاعیان 6/177 تاریخ الاسلام 15/93.