سرانجام او به بصره بازگشت و در همان جا وفات نمود.14 سال وفاتش 19415 یا 195هـ 16 بوده، اما برخی گفته اند که تا پس از سال 200هـ نیز زنده بوده است.17 وی دارای آثار و تألیفاتی می باشد که عبارت اند از: جماهیر القبائل المعانی الانواء فی علم السماء غریب القرآن18 حذق نسب قریش19 و شعر.20

پی نوشت ها

[1] ـ جمهرة انساب العرب 318.
[2] ــ الاعلام 7/318.
[3] ــ جمهرة انساب العرب 318. 4 ـ تاریخ التراث العربی 8/96.
[5] ــ معجم المؤلفین 13/33. 6 ـ معجم الادباء 19/197.
[7] ــ تاریخ بغداد 13/258.
[8] ــ معجم الادباء 19/197.
[9] ــ تاریخ التراث العربی 8/96.
[10] ــ معجم الادباء 19/197. 1
[1] ـ وفیات الاعیان 5/304. 12 ـ الانساب 3/237. 13 ـ تاریخ بغداد 13/258. 14 ـ وفیات الاعیان 5/307. 15 ـ بغیة الوعاة 2/305. 16 ـ المعارف 543. 17 ـ سیر اعلام النبلاء 9/310.
[18] ــ الفهرست (الندیم) 54. 19 ـ هدیة العارفین 2/426.
[20] ــ معجم المؤلفین 13/33.*

دیگر منابع: تاریخ الاسلام 13/415 الذریعه 5/132 ریحانة الادب 2/452.

مؤمل ـ ربعی (م 254هـ )

ابوعبدالرحمان مؤمل بن اهاب بن عبدالعزیز عجلی کوفی ربعی مکی.

اصالتاً کرمانی و اهل کوفه بود و از آنجا به بغداد رفت و از ابوداود طیالسی، حمزة بن ربیعه، سیار بن حاتم و دیگران حدیث نقل کرد و افرادی چون ابوبکر بن ابی الدنیا، احمد بن ابی خیثمه و صالح جزرة از وی روایت کرده اند.1 وی در پی کسب دانش به مصر، دمشق، حمص، حلب و رمله مسافرت کرد و به استماع و نقل حدیث پرداخت.2 در رمله عده ای از وی درخواست نقل حدیث کردند که او امتناع ورزید. آنان با توطئه ای مبنی بر بنده فراری بودن، وی را به زندان انداختند. سپس عده ای از دوستان وی از جریان آگاه شدند و نزد حاکم شهر رفته و جایگاه علمی او را به عنوان امام بودن در حدیث متذکر شده و آزادش کردند،3 اگرچه برخی او را مورد اعتماد و بعضی او را ضعیف شمرده اند. وی در نهایت در سال 254هـ در همان رمله درگذشت.4 مؤمل نوشته ای حدیثی داشته است.5

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ بغداد 13/181 و 182.
[2] ــ تاریخ مدینة دمشق 61/255 ـ 257.
[3] ــ المنتظم 12/77 و 78.
[4] ــ خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 10/382.
[5] ــ الاعلام 7/334.*

دیگر منابع: تقریب التهذیب 2/290 مختصر تاریخ دمشق 26/28 شذرات الذهب 2/129 الجرح و التعدیل 8/375 کشف الظنون 1/589 معجم المؤلفین 13/53 فرهنگ زندگی نامه ها 1/671.

مؤمن الطاقمحمد ـ أحْوَل نائحة العربعبدالله ـ خَثْعَمی نابغه جعدیقیس ـ نابغه ناجیه ـ صیداوی (در عصر امام صادق(علیه السلام))

ابوحبیب ناجیة بن ابی عمارة نباجی صیداوی.

وی منسوب به صیدا قبیله ای از بنی اسد،1 از محدثان شیعه2 و از اصحاب و یاران امام باقر3 و امام صادق(علیهما السلام) بود4 و از محضر ایشان بهره علمی برد.5 راویانی مانند ابن مسکان،6 مثنی الحناط، صباح مزنی، معاویة بن عمار، عبدالله بن سیابه و حماد بن عیسی را از شاگردان وی شمرده اند.7 برخی نیز او را مجهول الحال دانسته اند.8 از ناجیه اثری به نام کتاب الحدیث باقی مانده است.9

پی نوشت ها

[1] ـ رجال ابن داود 385.
[2] ــ رجال النجاشی 2/442.
[3] ــ رجال البرقی 15.
[4] ــ رجال ابن داود 258.
[5] ــ جامع الرواة 2/288.
[6] ــ رجال النجاشی 2/442.
[7] ــ جامع الرواة 2/288.
[8] ــ معجم رجال الحدیث 19/119.
[9] ــ الذریعه 6/307.*

دیگر منابع: خلاصة الاقوال 175 نقد الرجال 365 ایضاح الاشتباه 323 تنقیح المقال 3/265 هدایة المحدثین 276 منهج المقال 351.

ناشیء الاکبرعبدالله ـ انباری ناصح ـ کوفی (در عصر امام صادق(علیه السلام))

ناصح بقّال کوفی.

اهل کوفه1 و صحابی امام صادق(علیه السلام)بود2 و از آن بزرگوار روایت نقل کرده است.3 جعفر بن بشیر از او روایت نموده است. از محدثان شیعه و فردی مورد اعتماد بوده4 و احادیث منقوله وی در زمره روایات صحیح می باشد.5 او ظاهراً فروشنده مواد غذایی بوده است.6 کتاب الحدیث اثر اوست7 که جعفر بن بشیر آن را نقل کرده است.8