سبب طی مسافرتی که به مصر داشت، به دربار عبدالعزیز بن مروان راه یافت و اشعاری در مدح وی سرود و در مقابل، پاداشی دریافت کرد و با آن خود را آزاد کرد4 و به روایتی عبدالعزیز او، خانواده و فرزندانش را خرید و آزاد ساخت.5

وی از شاعران مشهور مسلمان بود.6 سروده های بسیاری در غزل، عشقورزی به زنان و مدح ملوک و خلفا دارد، ولی از اشعار هجائی پرهیز می کرد. ایشان در آغاز ساربان بود و به شترچرانی اشتغال داشت، ولی پس از آنکه استعداد و ذوق شعری او شکوفا شد، اندک اندک به دربار خلفا و ملوک راه یافت. نخست مسافرتی به مصر کرد و به عبدالعزیز بن مروان پیوست7 و تا هنگام مرگ وی از ندیمان و قصه پردازان او به شمار می آمد.8 زمانی نیز در کوفه به دربار بشر بن مروان پیوست و اشعاری در مدح او سرود. همچنین ارتباط نزدیکی با سلیمان بن عبدالملک (حکومت 96 ـ 99هـ ) و هشام بن عبدالملک (حکومت 105 ـ 125هـ ) از خلفای أموی داشت و در مدح ایشان نیز اشعاری سرود و پاداش های فراوانی دریافت کرد. از صفات پسندیده او، آنکه اگر مالی به دست می آورد، آن را بین موالی خویش تقسیم می کرد و سهم خویش را نیز برابر با دیگران قرار داده بود.9 به گفته ذهبی، وی در اواخر عمرش به زهد و عبادت روی آورد و از سرودن اشعار عاشقانه در مورد زنان دست کشید.10 نُصیب علاوه بر آنکه از روایتگران اشعار دیگران بود،11 خود نیز دارای اشعار بسیاری بود که الندیم آن را بالغ بر هفتاد ورقه دانسته است.12 وی پس از حدود شصت سال زندگی13 در سال 108هـ درگذشت.14 در تاریخ وفات او اختلاف است.15

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ التراث العربی 2 / 3 / 155.
[2] ــ الاغانی 1 / 325 معجم البلدان 4 / 478.
[3] ــ تاریخ مدینة دمشق 65 / 4 و 42.
[4] ــ الشعر والشعراء 265 وفیات الاعیان 6/89. 5 ـ الاغانی 1/352. 6ـ طبقات فحول الشعراء 2/647. 7 ـ الاغانی 1/325 و 333. 8 ـ معجم الادباء 19 / 230. 9 ـ الاغانی 1/334 و339. 10 ـ تاریخ الاسلام 7/490. 1
[1] ـ الاغانی 1/333. 12 ـ الفهرست (الندیم) 185. 13 ـ تاریخ الادب العربی (عمر فروخ) 1/621. 14 ـ النجوم الزاهره 1/262 الاعلام 8/31. 15ـ تاریخ التراث العربی 2/3/157 المستدرک علی معجم المؤلفین 817 تاریخ الادب العربی (عمر فروخ) 1/621.

دیگر منابع: سیر اعلام النبلاء 5 / 266 مختصر تاریخ دمشق 26 / 139 الموشح 247 العقد الفرید 1 / 254 لغت نامه دهخدا 13 / 19925 طبقات الشعراء (ابن معتز) 155.

نصیب ـ اصغر (م پس از190هـ )

ابوحجناء نصیب اصغر.

از شاعران1 توانای قرن دوم است.2 ابوحجناء، غلامی3 زنگی4 و سیاه چهره بود که5 در یمامه،6 بین عمان و عدن7 رشد کرد. او انواع شعر از قبیل غزل، مدح، هجو و وصف را به نیکی می سرود.8 وی در زمان ولایتعهدی مهدی عباسی (158 ـ 169هـ ) نزد او اشعاری را خواند که مهدی او را تشویق کرد9 و به ابوحجناء منّتی گذاشت10 و او را خرید و آزاد ساخت.11 پس از آنکه مهدی به خلافت رسید، او را طلبید و برای خریدن شتری به یمن فرستاد و به والی یمن دستور داد تا ده هزار دینار به او بدهد. ابوحجناء پس از گرفتن این مبلغ، آن را حیف و میل نمود. والی یمن به دستور مهدی او را زندانی کرد و پس از مدتی تحت الحفظ نزد مهدی فرستاد. ابوحجناء با سرودن قصیده ای، توانست احساسات مهدی را برانگیزد و خود را آزاد سازد. او هادی (خلافت 169 ـ 170هـ )، هارون (خلافت 170 ـ 193هـ )12 و برامکه را نیز مدح می کرد13 و رشید، ابوحجناء را بر دیگر شاعران مقدم می داشت.14 از او یک اثر به نام کتاب الورقه بر جای مانده است که به گفته الندیم، هفتاد ورقه می باشد.15 وی بعد از سال 190هـ درگذشت.16 برخی از منابع وفاتش را سال 175هـ نقل کرده اند.17

پی نوشت ها

[1] ـ الفهرست (الندیم) 185.
[2] ــ طبقات الشعراء 155.
[3] ــ معجم الادباء 19/234.
[4] ــ تاریخ التراث العربی 2/4/104.
[5] ــ طبقات الشعراء (ابن معتز) 155.
[6] ــ الاغانی 23/1.
[7] ــ معجم البلدان 5/442.
[8] ــ طبقات الشعراء (ابن معتز) 155.
[9] ــ معجم الادباء 19/234.
[10] ــ الاغانی 23/1.
[11] ــ معجم الادباء 19/234.
[12] ــ الاعلام 8/32.
[13] ــ الاغانی 23/11.
[14] ــ طبقات الشعراء (ابن معتز) 155.
[15] ــ الفهرست (الندیم) 185.
[16] ــ طبقات الشعراء (ابن معتز) 155.
[17] ــ الاعلام 8/32.*

دیگر منابع: الوزراء و الکتّاب 203 البیان و التبیین 3/70 الامالی (سید مرتضی) 1/438 سمط اللآلی 2/826 عیون الاخبار 1/75 فوات الوفیات 4/205 لغت نامه دهخدا 13/99.

نصیر ـ رازی (م حدود 240هـ )

ابومنذر نصیر بن یوسف بن ابی نصر رازی بغدادی.

وی با کسائی همنشینی داشت و علوم نحو و قرائت قرآن را نزد ایشان فرا گرفت و از اصمعی و ابوزید حدیث آموخت.1 راویانی چون