گزارش ها را می توان در آثاری چون اخبار ابی حنیفه و اصحابه و تاریخ بغداد یافت. از جمله آثار او العالم و المتعلّم، کتاب الفقه الاکبر، رسالة الی عثمان البستی و کتاب الردّ علی القدریّه می باشد.25

ابوحنیفه آخرین روزهای زندگی را می گذارند که منصور خلیفه عباسی (خلافت 136 ـ 158هـ ) او را به بغداد فراخواند و به وی پیشنهاد قضاوت داد، ولی او نپذیرفت و قسم یاد کرد که هرگز آن را نخواهد پذیرفت. همین امر باعث شد خلیفه او را به زندان افکند. پس از چند روز حبس،26 در سال 150هـ فوت کرد.27 زفر بن هذیل بر آن بود که ابوحنیفه را در زندان، زهر خورانیدند.28 پیکر ابوحنیفه پس از آنکه حسن بن عمارة بجلّی، محدث کوفی بر آن نماز گزارد،29 در مقبره خیزران بغداد دفن گردید30 و اکنون محله ای که مقبره در آن واقع است، به نام حیّ الاعظمیه خوانده می شود.

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ ابی زرعه 1/298 المنتظم 8/129.
[2] ــ الاعلام 8/36.
[3] ــ تاریخ بغداد 13/325 وفیات الاعیان 5/405.
[4] ــ تاریخ بغداد 13/324 ـ 326 سیر اعلام النبلاء 6/394 و395.
[5] ــ تاریخ الاسلام 9/306 تاریخ بغداد 13/324.
[6] ــ تاریخ بغداد 13/333.
[7] ــ تهذیب الکمال 29/419.
[8] ــ تاریخ ابی زرعه 1/428، 507 و508.
[9] ــ تهذیب الکمال 29/419.
[10] ــ السنن (ترمذی) 5/741.
[11] ــ رجال الطوسی 315.
[12] ــ اخبار ابی حنیفه و اصحابه 7 و 8.
[13] ــ انساب الاشراف 3/239 مقاتل الطالبیین 99 و 100.
[14] ــ تاریخ بغداد 13/334 و368.
[15] ــ تهذیب الکمال 29/421 و422 دائرة المعارف بزرگ اسلامی 5/400.
[16] ــ ترتیب المدارک 1/317، 339 و 340.
[17] ــ التاریخ الکبیر 8/81 الضعفاء الکبیر 4/283.
[18] ــ دائرة المعارف بزرگ اسلامی 5/383.
[19] ــ المعرفة والتاریخ 2/786 الضعفاء الکبیر 4/282.
[20] ــ اختیار معرفة الرجال 145، 146 و149.
[21] ــ الامالی (مفید) 26 ـ 28.
[22] ــ التوحید 96 الامالی (مفید) 22 و26 اختیار معرفة الرجال 190.
[23] ــ جامع مسانید ابی حنیفه 1/388 و 2/83، 84 و305.
[24] ــ دعائم الاسلام 1/96.
[25] ــ الفهرست (الندیم) 256.
[26] ــ تاریخ بغداد 13/327 و328.
[27] ــ التاریخ الکبیر 8/81 تاریخ الاسلام 9/313.
[28] ــ تاریخ بغداد 13/329 و330.
[29] ــ الفهرست (الندیم) 256.
[30] ــ تاریخ بغداد 13/324 وفیات الاعیان 5/414.*

دیگر منابع: البدایة و النهایه 10/107 العبر 1/164 تنقیح المقال 3/272 المجروحین 3/62 شذرات الذهب 1/227 تقریب التهذیب 2/303 الجرح و التعدیل 8/449 ریحانة الادب 7/77 کشف الظنون 2/1806 میزان الاعتدال 4/265 جامع الرواة 2/295 الطبقات الکبری 6/368 الحیوان 1/87 الکامل فی التاریخ 5/594 مروج الذهب 3/334.

نعیم ـ مروزی (م 228هـ )

ابوعبدالله نعیم بن حماد بن معاویه خزاعی فارض مروزی.

اهل مرو بود که برای آموختن حدیث به عراق و حجاز سفر کرد و سرانجام در مصر ساکن شد.1 او به گفته خودش، ابتدا جهمی مسلک بود، ولی آن را رها کرد.2 ابن حماد از افرادی چون سفیان بن عیینه، عبدالرزاق بن همام، ابن مبارک و رشدین بن سعد روایت کرده و کسانی چون بخاری، ابوزرعه دمشقی و ابوحاتم از او حدیث کرده اند. احمد بن حنبل گفته است: اولین شخصی که او را به کتاب های مسند می شناسیم، نعیم است.3 رجالیون اهل سنت درباره جرح و تعدیل او اختلاف نظر دارند: گروهی او را موثق، و گروهی دیگر ضعیف و سازنده حدیث می دانند.4 گفته اند که وی کتابی به نام مسند و کتاب هایی در ردّ ابوحنیفه و جهمیه نوشته،5 اما آنچه امروزه از او در دست است، کتاب الفتن در موضوع فتنه های آخرالزمان و علایم ظهور است که بخشی از آن را ابن طاووس در کتاب الملاحم (التشریف بالمنن) آورده است.6 نعیم بن حماد را بایستی از بزرگان اهل حدیث و مخالفان معتزله به شمار آورد که در موضوع محنت از مصر به بغداد فرا خوانده شد و چون برخلاف نظر حکومت به قدیم بودن قرآن رأی داد، به زندان افتاد و در سال 228 یا 229هـ در زندان سامرا از دنیا رفت.7

پی نوشت ها

[1] ـ الطبقات الکبری 7/519.
[2] ــ تاریخ بغداد 13/306.
[3] ــ تهذیب الکمال 29/466 ـ 468.
[4] ــ تاریخ بغداد 13/306.
[5] ــ هدیة العارفین 2/498.
[6] ــ الذریعه 4/189.
[7] ــ تاریخ بغداد 13/306.*

دیگر منابع: الجرح و التعدیل 8/463 سیر اعلام النبلاء 10/595 النجوم الزاهره 2/257 التاریخ الکبیر 8/100 تذکرة الحفاظ 2/418 میزان الاعتدال 4/267 شذرات الذهب 2/67.

نمر ـ عکلی (م پیش از 13هـ )

نمر بن تولب بن زهیر عکلی.

از طایفه عکل بود1 و در دوران جاهلیت زاده شد.2 او بیشتر عمر خویش را در همان روزگار سپری کرد3 و مدتی در بصره اقامت داشت.4 با ظهور اسلام به آیین مسلمانی در آمد و در شمار اصحاب پیامبر(صلی الله علیه وآله)قرار گرفت.5 ابوالفرج اصفهانی می نویسد که وی از